نظام آموزش عالي كشور كه از سال هاي پس از انقلاب رشد شتابنده اي داشته از ابتداي فعاليت دولت نهم تاكنون به دستاوردهاي چشمگيري در زمينه هاي آموزشي، پژوهشي، فناوري، دانشجويي، فرهنگي و طرح و توسعه دست يافته است.
به گزارش روز دوشنبه خبرنگار فرهنگي ايرنا، فعاليت هاي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در حوزه هاي مختلف از ابتداي فعاليت دولت نهم براساس اهداف برنامه پنج ساله توسعه، سند چشم انداز 20 ساله، مصوبات شوراي عالي انقلاب فرهنگي و مجلس شوراي اسلامي دنبال شده است.
*حوزه آموزشي
آمارهاي موجود، نشانگر رشد كمي و كيفي محقق شده در حوزه آموزشي وزارت علوم است به گونه اي كه تعداد مراكز دانشگاهي و موسسات آموزش عالي وابسته به اين وزارتخانه از 223 مركز در سال 1357 به هزار و 300 مركز در سال 1384 رسيده و از آن زمان تاكنون تعداد اين موسسات و دانشگاه ها به دو هزار و 234 مركز افزايش يافته است.
ازآنجاكه ايجاد تناسب ميان جمعيت دانشجويي و تعداد اعضاي هيات علمي يكي از مهم ترين شاخص هاي رشد كيفي دانشگاه ها به شمار مي آيد جذب اعضاي هيات علمي جديد در سال هاي اخير مورد توجه وزارت علوم قرار گرفته است.
متاسفانه آمار اعضاي هيات علمي دانشگاه هاي كشور در سال 1357 درحال حاضر موجود نيست و قديمي ترين آمار مربوط به سال 1367 است كه نشان مي دهد در آن تاريخ، تعداد پنج هزار و 794 نفر به عنوان عضو هيات علمي در مراكز دانشگاهي فعاليت داشتند.
با استخدام ساليانه اعضاي هيات علمي جديد از سوي دانشگاه ها، آمار اين افراد در سال 1384 به 14 هزار و 486 نفر رسيد و در سال جاري نيز شاهد فعاليت 21 هزار و 500 عضوهيات علمي در دانشگاه هاي وابسته به وزارت علوم هستيم.
اخيرا نيز سامانه جذب متمركز اعضاي هيات علمي توسط وزارت علوم راه اندازي شده است تا افراد متقاضي عضويت در هيات علمي دانشگاه ها بتوانند نسبت به ثبت نام اينترنتي اقدام كرده و به جاي مراجعه افراد به صورت پراكنده به هر دانشگاه، وزارت علوم، افراد واجد شرايط را براساس اعلام نياز دانشگاه ها به اين مراكز معرفي كند.
قرار است تعداد هفت هزار نفر با مدارك كارشناسي ارشد و دكتري در رشته هاي موردنياز از طريق اين طرح متمركز به عضويت هيات علمي دانشگاه ها دربيايند.
* حوزه دانشجويي
دست اندركاران آموزش عالي كشور در راستاي پاسخگويي به تقاضاي روزافزون قشر جوان براي ورود به دانشگاه در سال هاي پس از انقلاب، افزايش ظرفيت پذيرش دانشجو را به طور جدي در دستور كار خود قرار دادند.
حاصل برنامه ريزي هاي انجام گرفته در زمينه جذب بيشتر دانشجو در مراكز دانشگاهي، افزايش جمعيت دانشجويي كشور از 175 هزار و 675 نفر در ابتداي انقلاب به دو ميليون و 389 هزار و 140 نفر در سال 84 و سه ميليون و 700 هزار نفر دانشجوي فعلي دانشگاه ها است.
درحال حاضر ظرفيت پذيرش سه ميليون و 850 هزار دانشجو در كشور وجود دارد كه اين به معناي وجود صندلي خالي دانشجويي در دانشگاه ها براي مقاطع كارداني و كارشناسي است و همه داوطلبان به شرط كسب حداقل نمره قبولي، در دانشگاه پذيرفته خواهند شد.
* حوزه فرهنگي
توجه به فعاليت فرهنگي دانشگاه ها از جمله اولويت هاي وزارت علوم در چهار پنج سال اخير معرفي شده و گام هاي عملي مهمي در راستاي توسعه اين فعاليت ها صورت گرفته است.
ايجاد معاونت فرهنگي مستقل در 11 دانشگاه از ابتداي سال 85 تاكنون و صدور مجوز تاسيس معاونت فرهنگي مستقل در سال جاري نمونه اي از اين اقدامات است چراكه پيش از اين، معاونت هاي فرهنگي دانشگاه ها در معاونت دانشجويي ادغام شده و اين امر تاحدودي امور فرهنگي دانشگاه ها را به حاشيه كشانده بود.
با نظر موافق 'كامران دانشجو' وزيرعلوم، تحقيقات و فناوري تمام دانشگاه هاي كشور تا پايان امسال داراي معاونت مستقل فرهنگي خواهند شد.
اقدامات فرهنگي تربيتي اساتيد كه تا پيش از اين، نقش بسيار كم رنگي در زمينه ارتقاي مرتبه علمي آنان ايفا مي كرد در آيين نام جديد ارتقاي اعضاي هيات علمي، جايگاه ويژه اي يافته و براي اينگونه فعاليت ها امتيازات ويژه اي درنظر گرفته شده است.
به لحاظ كمي نيز آمارها نشانگر گسترش فعاليت هاي فرهنگي دانشگاه ها هستند به نحوي كه درمقايسه يا ابتداي فعاليت دولت نهم، تعداد انجمن هاي علمي دانشجويي بيش از چهار برابر رشد داشته و از 640 به دو هزار و 813 مركز رسيده است.
در اين مدت، آمار كانون هاي فرهنگي هنري دانشگاه ها از 362 به هزار و 573 مركز افزايش يافته و هزار نشريه به دو هزار و يكصد نشريه دانشجويي فعال در سال 84 افزوده شده است.
تعداد تشكل هاي دانشجويي نيز طي پنج سال گذشته از 152 به 200 عنوان رسيده و تعداد 30 خانه فرهنگ در دانشگاه ها ساخته شده است.
ظرفيت ساليانه اعزام دانشجويان به سفرهاي زيارتي و عمره مفرده كه در سال 84 حدود چهار هزار نفر بود درسال جاري دوبرابر شده و علاوه بر دانشجويان، هزار عضو هيات علمي نيز به اين سفرها اعزام شده اند.
پرداخت وام به دانشجويان عمره گزار و اعطاي فرهنگ كارت به دانشجويان نيز از جمله ابتكارات فرهنگي است كه طي سال هاي اخير در وزارت علوم به انجام رسيده است.
درحال حاضر 59 هزار دانشجو موفق به دريافت فرهنگ كارت شده اند و چهار هزار و 200 نفر از دانشجويان اعزامي به عمره مفرده نيز در سال جاري، وام سفر زيارتي دريافت كرده اند.

* حوزه پژوهشي
آمار مقالات به چاپ رسيده در مجلات داراي نمايه ISI كه از شاخص هاي مهم عملكرد پژوهشي مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي هر كشور به شمار مي آيد طي سال هاي پس از انقلاب در ايران رشد قابل توجهي يافته است.
تعداد مقالات منتشره از سوي دانشمندان و پژوهشگران ايراني در پايگاه علمي ISI در سال 57 كمتر از 700 عنوان بود كه اين آمار در سال 83 به سه هزار و 850 عنوان افزايش يافت و اين روند از سال 84 رشد شتابنده اي به خود گرفته و تعداد اين مقالات به پنج هزار و 782 عنوان رسيد.
افزايش تعداد مقالات ISI استادان و دانشمندان ايراني به 16 هزار و 977 عنوان در سال جاري بيانگر رشد 11 برابري علمي ايران در مقايسه با رشد علمي متوسط دنيا است و تحقق اين مهم، موجب شد تا ايران به لحاظ شيب رشد مستندات علمي به رتبه نخست جهان دست يابد.
توليد مقالات پژوهشي كاربردي مبتني بر نيازهاي كشور نيز در سال هاي اخير مورد تاكيد وزارت علوم قرار گرفته و آمار چاپ مقاله علمي در نشريات معتبر داخلي از سه هزار و 868 عنوان در سال 81 به هفت هزار و 300 مورد در سال 84 افزايش يافت و در فاصله چهار سال بعد، تعداد اين مقالات دوبرابر شده و به 14 هزار و 64 عنوان رسيد.
در سال 1357 مجموعا 12 مركز پژوهشي و پژوهشگاه در كشور وجود داشت كه اين رقم تا سال 1384 به 286 مركز افزايش يافت و درحال حاضر نيز 559 پژوهشگاه و مركز پژوهشي در كشور فعاليت دارند.
ميزان اعتبارات پژوهشي نيز در سال جاري نسبت به سال 84 بيش از دو و نيم برابر شده است.
تعداد قطب هاي علمي فعال در كشور از 84 مورد در سال 84 به 113 مورد در سال جاري رسيده است.

* حوزه فناوري
راه اندازي پارك ها و مراكز رشد علم و فناوري از جمله اقداماتي بود كه از سال 1376 به منظور ايجاد و توسعه زيرساخت هاي لازم به منظور حمايت از دستاوردهاي فناوري كارآفرينان جوان، تجاري سازي يافته هاي پژوهشي فناوري، تقويت جايگاه بخش خصوصي در توليد محصولات و خدمات فناوري قابل عرضه به بازارهاي ملي و بين المللي توسط معاونت پژوهشي و فناوري وزارت علوم بنيان نهاده شد.
فعاليت هاي انجام گرفته در اين زمينه به ايجاد 13 پارك و 42 مركز رشد در سال 84 انجاميد و با سرعت گرفتن صدور مجوز فعاليت اين دست موسسات، امروز شاهد فعاليت 25 پارك علم و فناوري و 68 مركز رشد واحدهاي فناور در استان هاي مختلف كشور هستيم.

* حوزه طرح و توسعه
رشد تعداد دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و مراكز تحقيقاتي و همچنين افزايش جمعيت دانشجويي كشور، گسترش زيرساخت هاي فيزيكي و فضاهاي كالبدي حوزه آموزش عالي را در سال هاي گذشته ضروري ساخته است.
برهمين اساس دست اندركاران آموزش عالي كشور، توسعه زيرساخت هاي فيزيكي دانشگاه ها را به طور جدي پيگيري كرده و در نتيجه اين تلاش ها فضاي كالبدي دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي كه در سال 57حدود 127 هزار مترمربع را دربر مي گرفت در سال 84 به هفت ميليون و 661 هزار و 290 مترمربع رسيد.
در طول برنامه چهارم توسعه هر سال به طور متوسط 743 هزار و 500 مترمربع به وسعت دانشگاه هاي كشور افزوده شد و درحال حاضر دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي كشور، فضاي فيزيكي معادل 10 ميليون و 635 هزار و 428 مترمربع دراختيار دارند.