امتیاز مثبت
۰
 
 
راز اخلاط چهارگانه / خلط و مزاج در طب سنتی
کد مطلب: 3489
تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۳ خرداد ۱۳۹۰ ساعت ۲۱:۲۹
 
خداوند متعال هر اندام و هر جانواری را مزاجی بخشیده است که به آن سزاوار است و این مزاج با توان و تحمل وی سازگار و به احوال و کردارش متناسب است ...
یکی از مهم ترین مبانی طب قدیم ، موضوع اخلاط اربعه یا آمیزه های چهارگانه بوده است . اطبای قدیم با تکیه بر این اصل ، بسیاری از بیماری ها را شناسایی و درمان می کردند . اخلاط مواد سازنده بدن انسان و حيوان حيوانات و انسان از طبيعت تغذيه مي كنند، غذاي مصرف شده پس از هضم و جذب تبديل به موادي مي گردد كه با آن مواد اندام هاي گوناگون بدن ساخته مي شوند و اين مواد صفرا – دم –بلغم و سودا ناميده مي شود.
اين اخلاط نيز مانند چهار ركن نظام طبيعت داراي ويژگي هاي از حيث گرمي و سردي هستند، مثلاً صفرا گرم و خشك است، دم گرم وتر است، بلغم سرد و تر است، سودا سرد و خشك است.
اين مواد چهارگانه ابزار ساخت اندام هاي گوناگون هستند، و به تناسب بيشي و يا كاستي هر كدام از اين مواد در بدن انسان همان ويژگي را در خود آشكار مي سازد. هر كدام از گياهان يا مزه هايي كه مطرح شد موجب ساخت ماده اي در بدن مي شوند كه آنها را خلط مي نامند، و اين خلط ها به ترتيبي كه ذكر شد نامگذاري مي شود. از اين رو گياهان گرم و خشك را صفرازا مي نامند، و گياهان سرد و تر را صفرازدا مي گويند.
هر گاه گياهي گرم و خشك بيش از حد مصرف شود سودازا مي شود و گياهان گس مزه و نفوذكننده نقش سودازدايي دارند- مانند سركه و انار.
مصرف گياهاني موجب توليد خون مي شود مانند خرما و انگور كه آنها را غذاهاي دم زا مي نامند.
غذاهاي سرد و تر مانند ماست كم چرب، ترشي ها و گس مزه ها مانند خيار و گوجه فرنگي غذاهاي بلغم زا ناميده مي شوند.
خلط ماده ای است مرطوب روان که از غذاها در مرحله نخستین هضم بوجود می آید و بچهار نوع تقسیم میشود، خلط خونی، خلط بلغمی، خلط صفراوی زرد و صفراوی سیاه و خلط سودائی.
پاولف فیزیولوژیست مشهور روسی در انسان چهار نوع خلط یافته است که دقیقاً با اخلاط چهارگانه بالا مطابفت دارد. به عقیده او تحریک ضعیف و منع ضعیف بیان کننده نوع سوداوی ضعیف است تحریک قوی و منع ضعیف، نشان دهنده نوع آتشی مزاج صفراوی است. تحریک قوی همراه با منع قوی بیانگر نوع آرم بلغمی و زنده دل دموی، بر حسب میزان قابلیت تحریک آنها است.
با توجه به اینکه چهار نوع خلط پیشنهادی پاولف با اخلاط اربعه مطابقت دارد می توان امیدوار بود که علم در آینده بتواند، رطوبت، خشکی، گرمی و سردی بدن را اندازه گیری نماید. مزاج مزاج کیفیتی است که از واکنش متقابل اجزای ریز مواد متضادبوجود می آید در این واکنشهای متقابل بخش زیادی از یک یا چند ماده با بخش زیادی از ماده یا مواد متخالف با هم می آمیزند (بر هم تأثیر می کنند) از این آمیزش و تأثیر، کیفیت مشابهی حاصل می شود که آن را مزاج نامیده اند.

میتوان چنین گفت که مزاج عبارت است از: تأثیر متقابل اثر متضاد عناصر چهارگانه و یا بعبارت دیگر مزاج حالت فعالیت کل بدن یا اجزاء بدن است، چنانچه گرمی را می توان حالت تجمع انرژی و سردی را حالت کم شدن و تفریق انرژی و رطبت و خشکی را بیان کننده حالاتی از ماده دانست. گرمی و سردی مزاج از اصول علمی برخوردار است برای رشون شدن موضوع بشرح زیر می پردازیم. از اول قرن بیستم پزشکان و دانشمندان اروپا دو موضوع را در دانش پزشکی مورد توجه کامل قرار دادند و بتدریج که مطالعات و آزمایشات علمی درباره آن پیشرفت کرد، اهمیت آن روز افزون گردید یکی از آن دو سلسله اعمال نباتی (سیستم نور و ژتاتیف) و دیگری غدد مترشحه داخلی است که موضوع علم (آندوکرینولوژی) را تشکیل می دهد، کلیه اعمال حیاتی و هر گونه فعل و انفعالات شیمایی بدن تحت نظر مستقیم این دو دستگاه انجام می گردد و هر اختلالی که در کار اعضاء و اجزاء تخلیه بدن بروز کند، دخالت مستقیم این دو دستگاه در آن محرز است و چون خود این دو دستگاه با هم ارتباط بسیار نزدیک دارند و از لحاظ علمی لازم و ملزوم یکدیگرند بطوریکه می توان گفت یک دستگاه می شوند، لذا امروز آنها را مجموعاً بنام سیستم نرواندوکرین؛، می نامند. اعضاء و اجزاء مختلف این دستگاه بزرگ ارمونهای متعددی ترشح می کنند و اعمال مختلف اعضاء بدن تحت عمل این ارمونها انجام می گردد، بروز هر عمل حیاتی مربوط بیک سلسله اعمال شیمایی است و کلیه اعمال حیاتی انجام شده در بدن تولید حرارت می کند و هر چه فعل و انفعالات شیمایی انجام شده در بدن سریعتر و تندتر انجام شود حرارت بیشتری تولید می شود و تمام این واکنشها مربوط به فعالیت غدد مترشحه داخلی است و مقدار حرارت ایجاد شده با تعیین متابولیسم بازال انجام می شود در بین همه غدد داخلی، غده تیروئید بیش از همه در بالا بردن متابولیسم بازال (سوخت و ساز بدن) فعال است، بطوریکه هر چه فعالیت غده تیروئید بیشتر باشد متابولیسم بازال بیشتر است. اگر چند نفر هم سن و هم جنس را انتخاب کنیم و متابولیسم بازال آنها را در نظر بگیریم مشاهده می شود که نسبت بالا یا پایین بودن متابولیسم بازال در آنها یکسان نیست و در عده ای بالا، و در تعدادی کم و در افرادی بطور متوسط معتدل می باشد، می توان گفت که با هم فرق دارد، گر چه همه آنها یکسان از نظر سن و جنس بوده باشند. دسته ای که فعالیت غده تیروئید در آنها معتدل است حکمای قدیم آنها را دارای مزاج معتدل می نامند، در دسته ای که فعالیت غده بیش از حد طبیعی است ، قدما آنها را گرم مزاج می نامند.
در دسته ای که فعالیت غده تیروئید کمتر از طبیعی بوده است، اینها را سرد مزاج گفته اند: اینجا معلوم می شود که نظریه گرمی و سردی مزاج تا چه اندازه اصالت علمی متین و محکم دارد. اکنون می توان گفت هر ماده ای که از خارج وارد بدن می شود چه داروئی باشد و چه غذایی در غدد مترشحه داخلی منجمله روی غده تیروئید اثر خواهد کرد لذا متابولیسم بازال بالا یا پایین خواهد رفت. که نتیجۀ آن ایجاد حرارت یا برودت خواهد شد و قدما هر ماده ای که متابولیسم را بالا برد، گرم و هر ماده ایکه آنرا بحد اعتدال وا دارد معتدل می گوید، در این صورت کلم و کدو و خیار و کاهو که در طبیعت قدیم سرد می باشند متابولیسم بازال را پایین می آورند و تره و شنبلیله که هر کدام بعقیده دانشمندان قدیم گرم محسوب شده اند، متابولیسم بازال را بالا می برند. با این توجه مبحث گرمی و سردی دارای اهمیت علمی بوده و از اهمیت خاصی برخوردار می باشد. www.migna.ir مزاج اندامها هر اندامی دارای اعتدال مزاج ویژه خود می باشد و از لحاظ مزاج با اندام دیگر متفاوت است مثلاً مزاج استخوان وقتی معتدل است که خشکی آن بیشتر باشد ، مغز آدمی موقعی معتدل است که رطوبت زیاد داشته باشد، قلب موقعی در حد اعتدال است که از حرارت ویژه ای برخوردار بوده باشد و اعصاب وقتی در حد اعتدالند که از سردی مخصوص خود بهره مند شده باشند. خداوند متعال هر اندام و هر جانواری را مزاجی بخشیده است که به آن سزاوار است و این مزاج با توان و تحمل وی سازگار و باحوال و کردارش متناسب است و مزاج انسان در آفرینش متناسب با نیروی او متناسب با کنش و واکنشهای اوست و بهر اندامی نیروئی داده است که شایسته آن است برخی از اندامها را گرم، عده ای را سرد، تعدادی را خشک و دسته ای را مرطوب آفریده است.
اندامهائیکه دارای مزاج گرمند به ترتیب اولویت بررسی می شود.
1- گرمترین اندامهای آدمی روان است و نیز دل که خواستگاه روان است.
2- خون که گرم است.
3- کبد که شبیه خون لخته شده است.
4- گوشت که پس از جگر از لحاظ گرمی قرار دارد.
5- ماهیچه ها که پس از گوشت قرار دارند.
6- کبد و کلیه هاريال رگهای ضربان دار، رگهای بدون ضربان.
اندامهای دارای مزاج سرد بترتیب اهمیت: بلغم، پیه، چربی، مو، استخوان، غضروف، زردپی ها، غشاء(شامه) عصب، نخاع، مغز، پوست. اندامهای دارای مزاج مرطوب بلغم، خون، چربی، پیه، مغز، نخاع، گوشت، پستان، بیضه ها، ریه ها، جگر، طحال، کلیه ها، ماهیچه ها، پوست.
بعضی از اعضاء فوق دارای مزاجی سد و مرطوب می باشند که در هر دو دسته نام برده شده اند.
اندامهای دارای مزاج خشک:
1- مو، استخوان، غضروف ها، زردپی ها، شامه، شریانها، وریدها، عصب حرکتی، که سرد و تر و خشک تر از حد اعتدال است. مزاج در مرحله عمر خردسالان از روز تولد تا دوران جوانی از نظر مزاج بگرمی نزدیکترند و در حد اعتدال گرمی اند و از نظر رطوبت مزاج پا را فراتر نهاده اند.اعتدال مزاج نوجوانان بیشتر از اعتدال خردسالان است ولی جوان در مقایسه با خردسالان خشک مزاج تر و در مقایسه با پیران و نوپیران گرم مزاج تر است . تن نوپیران و پیران سرد است (در حد اعتدال).
نشانه های زیر راهنمای حالات مزاجی است:
اگر ماهیچه ها زیاد باشند دلیل بر وجود رطوبت و گرمی است و گواه استواری و استحکام است اگر گوشت کم باشد و چربی هم نداشته باشد (لاغری) نشان دهنده گرمی و خشکی است. لیکن چربی و پیه همیشه نشانه سردی هستند. اگر همراه چربی پیه زیاد باشد و عروق تنگ باشد یعنی برجستگی عروق در کار نباشد و شخص در هنگام کم غذایی به لاغری گراید و حرارت غریزی او کم شود، دلیل بر مزاج طبیعی و سرشتی است. کمی چربی و پیه دلالت بر حرارت دارد، زیرا ماده چربی و پیه زاده چربی خون است که سردی آنرا بند آورده است، از این رو است که چربی کبد کم و روده ها زیاد است. تن پرگوشت و کم چربی و کم پیه دلیل بر وجود رطوبت زیاد از حد است اگر بدنی پرگوشت و پرچربی و پر پیه باشد که از حد معمولی زیادی کرده باشد دلیل بر رطوبت و سردی بیش از اندازه است و چنین بدنی سرد و تر مزاج است، بدن خنک و بدن سرد مزاجان از لحاظ سستی و تنبلی در درجه اول است و بعد از آن بدنهای گرم و خشک.
بطور خلاصه می توان گفت که: در چاقان با گوشت زیاد، مزاج گرم و تر است، در چاقان (چاقها) با چربی زیاد ، مزاج سرد و تر است در لاغران کم گوشت، مزاج سرد و تر و در لاغران کم چربی مزاج گرم و خشک است. اگر گرمی و خشکی با هم جمع گردند موی در رستن سریع تر و کلفت تر خواهد شد کم شدن رشد مو یا توقف آن دلیل بر دو حالت است اول آنکه خون در محل رستنگاه (محل رویش خود) کم می شود که در این حال مزاج بسیار تر است رنگ موی اگر سیاه باشد دلیل گرمی مزاج است موی مایل به زرد دلیل سرد مزاجی است موی طلائی و سرخ دلیل بر اعتدال مزاج است موی سفید دلیل بر رطوبت و سردی است همچنانکه در پیران صادق است و یا دلیل بر خشکی شدید است.
بیماریهای خشک کننده می توانند موی را سفید کنند. به عقیده ارسطو سفید شدن موی دلیل بر وجود بلغم است اما باید دانست که تغییرات آب و هوا در شکل و مقدار مو مؤثر است از این رو دلیل کاملی وجود ندارد که سفید یا کم بود و یا زیادی موی دلیلی بر مزاج مخصوص باشد.
پوست نیز می تواند صاحب خود را از نظر مزاجی معرفی نماید بدین طریق که ـ سفید بودن پوست دلیل بر کمبود خون و همراه با سردی مزاج است اگر سردمزاجی نباشد کمبود یا نبودن خون همراه گرمی و خلط صفراوی است که بر اثر آن رنگ پوست زرد می گردد. سرخی زیاد پوست دلیل بر وجود خون زیاد و راهنمای گرمی مزاج خیلی زیاد باشد دلیل بروجود صفراست.
پژمردگی رنگ پوست و از زردی به سیاهی زدن آن، نشانه این است که سردی شدید، خون را کم کرده است. رنگ پوست اسمر (سیاهی که بزردی می زند) پوست را بسوی گرمی راهنمایی می کند. پوست دارای رنگ بادمجانی دلیل بر سرد مزاجی است و نیز خشک مزاجی زیرا این رنگ نتیجه سودای خالص است. زنگ گچی، مزاج سرد را می رساند رنگ بلغمی و سردی دلیل بر سردی و تر مزاجی است که با کمی سودا مخلوط است رنگ عاجی دلیل بر آنست که سرد مزاجی ناشی از باغم است. قوای نفسانی نیز می تواند راهنمای مزاج انسانی باشد از این رو: خشمناکی زیاد بیتابی، آشفتگی، زرنگی، زودفهمی، اقدام سریع، بیشرمی، سنگدلی، چالاکی، خلق مردانه و غیرو دلیل بر گرم مزاجی است و حالات عکس آن دلیل بر سرد مزاجی است. پایداری در خشم، در آشتی، خیالپردازی، تودار بودن و نظای رآن نشانه خشک مزاجی است، تأثیرپذیری زودگذر دلیل بر گرم مزاجی است. گرم مزاجها در خواب می بینند که در آتش می سوند و یا آفتاب زده می شوند سرد مزاجها در خواب می بینند که رنج می بینند و یا در آب سرد غوطه ورند کسی که خلط زیاد دارد خواب همجنس آنرا می بیند.
علائم ازدیاد یا چیره شدن یکی از اخلاط چهارگانه و درمان آن چون پایه و اساس این کتاب بر روی حالات چهارگانه مزاجها قرار دارد و معالجه و طبابت از روی علائم و نشانه های موجود رد بدن بیمار شروع می شود لذا باید دقیقاً مزاج یا حالات کنونی هر بیمار مورد معالجه بخوبی تعیین گردد و بررسی شود که حال او با کدام یک از اخلاط چهارگانه 0خون، صفرا، سودا، بلغم) مطابقت دارد و کدام خلط در بدن بیمار پیدا شده است که زیادی آن باعث بیماری و ناتوان گشته است، از این رو در اول کتاب برای روشن شدن مطلب مکرر نام مزاج و اخلاط برده شده است. متذکر شویم که چون غذاهای وارد شده در بدن باعث پیدایش اخلاط مربوطه خواهد شد و امتلاء و پر شدن آوندهای بدن از شیره غذاها مزاج یک فرد را تعیین می نمایند از این روز شناختن غذاها هم اهمیت فراوانی در ایجاد و پیدایش بیماری خواهد داشت و ازدیاد هر مواد خورده شده ای در بدن ایجاد همانگونه واکنشی را خواهد کرد که مربوط باوست. با این تعریف معلوم یم شود که پیدایش حالات چهارگانه کاملاً مربوط به مواد غذایی وارد شده در بدن است. این روشنگری بما اجازه می دهد که با تغییر مواد غذایی بتوانیم بیشتر بیماریها را تغییر یا بهبودی بخشیم و با دادن غذا یا مواد ضد حالت بیماری وضع مرض و بیماری او بحالت طبیعی برخواهد گشت. بنظر می رسد که با تغییر دادن حالت خلط بیمار و عوض کردن محیط داخلی بدن (پ، اچ) می توان در زندگی میکروبها، انگلها و جرم های بیماریزا دخالت کرده آنها را از سیر خود بازداشت مثلاً جرم بیماریزائی که قبلاً در محیط قلیایی زندگی می کرده با برگشت محیط زندگی او بوضع ضد آن (محیط اسیدی) بعلت عدم ناسازگاری با محیط فعلی، زندگی را از دست خواهد داد یا لااقل در پیشرفت آن رکودی حاصل خواهد شد و این عملاً در معالجه گیاه درمانی به تجربه رسیده است. عوض کردن محیط داخلی بدن برای ادامه یک خلط و یا ژرم بیماریزا بهترین راه مبارزه در پیشرفت بسوی سلامتی است. یا بهتر بگوییم تغییر ناگهانی حالت بدن از خلطی به خلط دیگر و از محیطی به محیط دیگر مثلاً سردی را به گرمی مبدل کردن و یا عکس آن، بهترین راه مبارزه و بهترین مانع برای پیشرفت حالت ژرمهای بیماریزا است. برای مثال: بیماری مبتلا به سنگ ادراری تناسلی مراجعه می نماید، با بررسی مزاج و محیط داخلی او از روی علائم ظاهری و معاینان کلینیکی معلوم می شود که او صاحل کدام یک از اخلاط چهارگانه است و کدام خلط در بدن او غلبه کرده که منجر به ایجاد رسوبات ادراری تناسلی شده است با عوض کردن آن خلط بیمرایزا بوسیله موادی ضد آن رسوبات حاصله از بین خواهد رفت مثل آبی که یخ بسته باشد و آنرا در محیط گرم قرار دهند و بهمین طریق املاح پیدا شده در آوندهای بدن آدمی تغییر کده بهبودی یا بیماری پیدا می شود. طب گیاه در مانی بقدری تابع غذاها و محیط داخلی بدن است که با گفتن قارادهان ترش و با بردن نام شیرینی، ذائقه شیرین خواهد شد.
اخلاط ، جمع خلط ( = آمیزو آمیزه) مایعاتی است در بدن و یا در اندام های بدن آدمی . محل خلط رگ ها و اندام های تهی مانند معده ، جگر ، طحال و کیسۀ صفراست . اطبای قدیم عقیده داشتند که غذا در نخستین مرحله به خلط تبدیل می شود . اخلاط از نظر طبیعت با هم تفاوت دارند .
 اخلاط چهارگانه بدین قرار است : بلغم ، سَودا ، صفرا و دم (= خون)
۱/ بلغم : مادۀ غلیظ لزجی است که در دستگاه گوارش تهیه می گردد . این ماده ، بی رنگ و بی طعم و سر و مرطوب است . بلغمی کسسی است که ترشح بلغم او ایش از اندازه باشد . این گونه افراد حالتی کُند و تنبل دارند و درجۀ تحریک پذیری روانی آنان بسیار پایین است.
۲/ سَودا : مایعی است سیاهرنگ و ترش و شیرین که طبع آن خشک و سرد است . مرکز تولید سودا را طحال دانسته اند . سودایی ، کسی است که از نظر روانی دچار اختلالات عصبی و خیال پردازانه است .
۳/ صفرا : مایعی است زردرنگ که در کبد ترشح می شود . بدان ” تلخه و زرداب گ نیز می گویند . زیرا مزۀ آن ، زرد است و طبیعت آن خشک است . صفراوی ، از نظر روانی ، عصبی و آتشین مزاج است .
۴/ دم ( =خون ) : خالص ترین خلط بدن است که طبعی گرم و مزه ای شیرین دارد . دَمَوی از نظر روانی ، شخصی است نیرومند ، خوش خو ، زنده دل و دارای اعتماد به نفس . قدما بر اساس این تقسیم بندی عقیده داشتند که سلامتی از تعادل میان اخلاط ناشی می شود و همین طور بیماری ، معلول غلبه و یا نقصان یکی از این اخلاط است . آنان برای هر یک از بیماری ها علائمی قائل بودند . مثلأ سرخی رنگ چهره و گرمی اندام را نشانۀ غلبۀ خون ، و سفیدی چهره و سستی عضلات ، تنبلی ، جمع شدن آب در دهان ،خواب بسیار و تشنه نشدن را علامت غلبۀ بلغم ، و زردی چهره ، خشکی دهان و تشنگی بسیار را نشانۀ فزونی صفرا ، و گرفتگی و بی طراوتی رنگ صورت ، خشکی پوست و افسردگی را نشانۀ غلبۀ سودا می دانستند .
علم طب از نظر مولانا از اسباب ظاهری است از این رو در ادامۀ مطلب می گوید :
در حقیقت خالق آثار  ،  اوست  /    لیک جز علت نبیند  اهل  پوست
مغز کو از پوست ها آواره نیست / از طبیب و علت ، او چاره نیست
مولانا غالبأ عاشق را بر سبیل مجاز به ” سودایی ” تعبیر کرده است ، زیرا همان طور که مذکور افتاد غلبۀ سودا موجب اختلالات عصبی می شود و مجازأ به معنی جنون و مالیخولیا به کار می رود . و از آن رو که مجازأ عاشقان را مجنون خوانده اند لذا از باب مجاز ” سودایی ” به معنی عاشق است . مولانا در مثنوی ، نامحرمانِ حریم عشق را مجازأ ” صفرایی ” می خواند . از آن رو خلط صفرا ، خشم و عصبانیت می انگیزد و این حالت نمی تواند وصف عشاق قرار گیرد . اما در دیوان غزلیات ” صفرا ” مجازأ به معنی عشق نیز آمده است . زیرا همانطور که پیش تر گفته آمد خلط صفرا مزاج را آتشین می کند و آتشین مزاجی با عاشقی سزاوار می آید .
به هر حال مولانا در چند مورد از مثنوی ، محرومان عشق را ” صفرایی ” خوانده است ، از آن رو که خُلق تلخ و عصبی دارند . در شکر غلتید ای حلوایینان / همچو طوطی ، کوریِ صفراییان   نسبت اخلاط مور نياز و نقش آن در ساختار بدن انسان بدن انسان ها با تركيب اين اخلاط ساخته مي شود. وجود بيشتر يا كمتر هر كدام از مواد در بدن موجب تغيير شكل ساختمان بدن انسان – تفاوت صورت، زيبايي، درشتي اندام؛باريكي، رنگ پوست، پراكندگي مو در تن، شكل و رنگ موها و پنهان يا آشكاري عروق در بدن – مي گردد و توانائي متفاوتي را پديد مي آورد و اخلاقيات متغيري را در انسان بروز مي دهد.
بر اساس ميزان پراكندگي نسبي اين اخلاط در بدن انسان، افراد دسته بندي مي شوند واز اينجاست كه تيپ هاي متفاوت مزاجي پديد مي آيد و هر كدام از اين تيپ ها، داراي اندامي خاص با شكلي متفاوت و گرايشات غذايي، رفتاري و اخلاقي و علاقمندي متفاوتي خواهند بود.www.migna.ir تيپ ها و مزاج هاي گوناگون انساني هر گاه ميزان پراكندگي مواد چهارگاه صفرا و دم و بلغم و سودا در بدن به تناسب وجود داشته باشد فرد داراي مزاجي معتدل خواهد بود.
هرگاه مقدار صفراي موجود در تن به نسبت فرد معتدل افزايش يابد فر داراي مزاجي صفراوي خواهد بود.
هر گاه مقدار دم موجود در تن انسان نسبت به فرد معتدل افزايش يابد فرد داراي مزاجي دموي خواهد بود.
و زماني كه مقدار سوداي موجود در تن انسان نسبت به فرد معتدل افزايش يابد فرد داري مزاجي سوداوي خواهد بود. بدين ترتيب از برآيند مواد چهارگانه در تن انسان تيپ هاي متفاوتي پديد
مي آيد كه به تناسب ميزان گرمي و سردي و خشكي و تري موجد در تن آنها، درشتي، خردي ، باريك اندامي و چاقي و لاغري و ساير ويژگي هاي ظاهري ايجاد مي شود. با افزايش هر كدام از مواد در تن� بطور كلي چهار تيپ ديگر نيز پديد مي آيد.
تيپ هاي انساني دقيقاً مساوي همديگر نيستند، از اين رو دسته بندي هاي زيادي از اين تيپ اصلي نشأت مي گيرد كه خيلي تفاوت اساسي در بين آنها وجود ندارد مزاج شناسي سعي مي كند به مشتركات كلي و به بيشترين ويژگي هاي مشترك بين انسان ها توجه دهد. بهترین و منطقی ترین روش این است که ابتدا طبع و مزاج خود و پس از آن غذای مصرفی روز مره و مناسب خویش را بشناسیم تا دچار بیماری و کسالت نشویم.در حالت طبیعی، اخلاط اربعه در بدن هر شخص سالمی باید به حالت تعادل باشد تا زندگی و ادامه ی حیات او مقدرر باشد. با مطالعه اخلاط اربعه به طور جداگانه، وظیفه ی هر یک مشخص خواهد شد:
نشانه های غلبه ی صفرا نشانه های غلبه ی صفرا عبارت است از: تشنگی و سوزش جگر، زبری پوست صورت، زردی چشم، کدورت ادرار، عصبی شدن، ناراحتی معده، تلخی دهان، کم اشتهایی، حالت تهوّع، سردرد و درد شقیقه، سیاهی رفتن چشم، سرگیجه، خشکی پوست، ترک خوردن پوست دست و پا، گرمی بدن یا داشتن تب، جوشش فم المعده، دیدن خواب های هولناک، مانند جنگ و ستیز، پوسته پوسته شدن پوست سر (شوره ی سر) نمایان شدن لکه های سفید یا قهوه ای در صورت و یا دیگر اعضای بدن، ریزش مو، ابتلا به بیماری آلو پسی(ریزش موضعی مو)، علاقه به نوشیدن آب یخ و خوردن یخ، یبوست مزاج، بهانه جویی و تند خویی. این گونه افراد را صفراوی مزاج گویند. همه یا اکثر نشانه های یاد شده در بیشتر افراد صفراوی مزاج دیده می شود؛ البته میزان بروز این نشانه ها به مقدار غلبه ی صفرا بستگی دارد.
نشانه های غلیه ی خون اگر در بدن فردی خون غلبه نماید و خون کثیف شود و یا بهتر بگوییم سوخته شود علامت آن سنگینی سر، خمیازه کشیدن، چرت زدن، کندی حواس، شیرین شدن دهان، لزج بودن آب دهان، سرخی رنگ بدن، قرمزی زبان، خارش بدن، بروز دمل و جوش های ریز در بدن به خصوص در پیشانی و پشت سر ودر قسمت کتف و شانه ها و گاه خون آمدن از بین دندان ها و در نهایت، کسالت و خمودگی مداوم است. افرادی که خون در آنان غلبه می کند دموی مزاج می گویند. مهمترین علت غلبه ی خون، پرخوری و زیاده روی در مصرف انواع غذاهای سرخ شده و تند و تیز است. افراد دموی مزاج اغلب از آرامش نسبی برخوردار نیستند.
نشانه های غلبه ی بلغم نشانه های غلبه ی بلغم: سفیدی، نرمی و سردی پوست بدن (مانند مردم اروپا)، دیرهضم شدن غذا، آروغ ترش زدن، میل بسیار به خواب داشتن، جاری شدن آب از دهان، رقیق بودن آب بینی، کم حواسی، زیادی بول، دفع بول با فشار زیادو حجم بسیار، سستی و بی حالی، بی حس بودن بدن، سفید شدن موی سر و ریزش آن قبل از موعد پیری، درد معده و درد پشت، گرفتگی ماهیچه های پشت، کمر درد، گردن درد، پادرد، نقرس، فلجی، لک و پیس، لقوه(کج شدن دهان و صورت)، رعشه (پارکینوس)، ضعف مثانه، ترش شدن دهان، به وجود آمدن لک سفید در چشم، ضعف بینایی، تنگی نفس، طپش قلب (به خصوص هنگام بیدار شده از خواب) تولید کرم های کدو یا کرمک در انتهای روده ی بزرگ، این گونه افراد را بلغمی مزاج می گویند. غلبه ی این خلط فوق العاده خطرناک است و انسان را دچار بیماری صعب العلاجی می کند.
از این رو لازم است هر چه سریع تر در به تعادل در آوردن این خلط کوشید. از جمله بیماری هایی مانند: آرترید، روماتوئید، بیماری خطرناک ام اس (ms)، بیماری لا علاج لک و پیس و یا برص و برخی دیگر از بیماریهای صعب العلاجی که امروزه از نظر علم پزشکی، علت آن مشخص نیست و آن ها را (اتوایمیون) می نامند. نشانه های غلبه ی سودا نشانه های غلبه ی سودا که ناشی از رسوبات خون و مرکز آن طحال است؛ عبارتند از: خستگی و کوفتگی بدن، لاغری، پژمردگی روح و جسم، بی نشاطی و افسردگی، یبوست مزاج، خود خوری، احساس سوزش در هنگام دفع بول، تیره رنگ بودن ادرارو مدفوع و قی، سیاه و قیری شکل بودن مدفوع، شور بودن دهان، بوی بد دهان، تاریکی چشم، تیرگی رنگ صورت، شب کوری، سوزش معده، فکر بسیار، دیدن خواب های آشفته(کابوس) اخلاق تند و زشت، دلتنگی و بی قراری، به وجود آمدن لکه های سیاه در بدن، جزام، بیماریهای پوستی (سودا)، زخم شدن پوست به سبب خارش زیاد، قولنج شدن روده (بیماری کولیت)، نسیان و فراموشی یا آلزایمر، حرص زیاد. افراد سوداوی مزاج، اکثرا دچار بیماریهای روحی و روانی می شوند و معمولا تا آخر عمر از داروهای روان گردان استفاده می کنند. تشخیص مزاج، شخص غذا درمان و یا طبیب را در شناخت نوع بیماری و درمان کمک می نماید. درمان بیماری بااین روش بسیار ساده است. درمان با این روش، به حالت در آوردن اخلاط اربعه است. تعادل اخلاط اربعه در بدن هر شخصی مساوی است با سلامتی و عدم تعادل آن ها برابر است با کسالت و بیماری. اگر بدن آدمی را دقیقا مورد بررسی قرار دهیم، می بینیم که از اندام های متعددی تشکیل شده و هر اندامی از سلول های خاصی ساخته شده است. هماهنگی اندام ها نیز موجب سلامتی وحیات و ادامه ی آن می گردد. در بدن هر فرد چهار نوع خلط وجود دارد که آن ها را اصطلاحا اخلاط اربعه می نامند. اخلاط اربعه عبارتند از صفرا، خون، بلغم و سودا. به عنوان مثال، اگر در فردی صفرا غلبه نماید، اورا صفراوی مزاج و اگر خون غلبه نماید، اورا دموی مزاج، و اگر بلغم غلبه یابد، اورا بلغمی مزاج می نامند، همچنان که اگر در شخصی سودا غلبه نماید، اورا سوداوی مزاج می گویند. در حالت طبیعی، اخلاط اربعه در بدن هر شخص سالمی باید به حالت تعادل باشد تا زندگی و ادامه ی حیات او مقدور باشد تعادل اخلاط را مزاج می نامیم. با مطالعه اخلاط اربعه به طور جداگانه، وظیفه ی هر یک مشخص خواهد شد. هر نوع از مواد غذایی یک اثر خاصی بر روی اخلاط اربعه می گذارد و آن را به حالت تعادل و یا عدم تعادل در خواهد آورد. به عنوان مثال، استفاده از غذای چرب و شیرین به طور مداوم، صفرا را افزایش می دهد، هم چنان که پرخوری و عدم رعایت اعتدال در مصرف مواد غذایی موجب غلبه ی خون می شود. استفاده از ترشیجات سرکه و لبنیات به مقدار زیاد موجب طغیان و ازدیاد بلغم و خوردن غذاهای نمک سود و مانده و نیز خوردن بادمجان به مقدار زیاد و یا گوشت حیوانات پیر سبب ازدیاد سودا می گردد. با تجویز غذاهای مناسب می توان مزاج غالب را به حالت تعادل در آورد و شخص بیمار را از حالت بیماری و کسالت نجات داد. فرمول به دست آمده چنین است:
عناصر اربعه طبع اخلاط اربعه مزه ی دهان رنگ زبان
آتش گرم وخشک صفرا تلخ زرد
هوا گرم وتر خون شیرین قرمز
آب سرد و تر بلغم ترش سفید
خاک سرد و خشک سودا شور سیاه مزاج – طبع شناخت طبع اگر هر انسانی بر طبق طبع و مزاج خویش غذا میل کند، کم تر بیماری به سراغ او خواهد آمد. شناخت طبع بر هر فردی لازم و ضروری است و از طریق آن، می توان بسیاری از مشکلات که معمولاً برای انسان پیش می آید پیشگیری کرد.
اصولاً کودکانی که متولد می شوند، طبع خود را از پدر و یا مادر خویش به ارث می برند و تا آخر عمر با آنان خواهد بود و هیچ گاه تغییر نمی کند.انسان با شناخت طبع خویش و با رعایت تغذیه و خوراک مناسب می تواند تا حدود زیادی خود را بیمه نماید و از بسیاری از بیماری ها مصون بدارد. طبع یا ماهیت بدن هر کسی همان طور که بیان شد ارثی است و امور ارثی به عوامل زیادی از آن جمله: محیط، آب و هوا، تغذیه، نوع زندگی و شرایط محیط زیست بستگی دارد. انسان ها از نظر طبع به سه گروه عمده تقسیم می کنند که عبارتند از:
1) دارای طبع گرم
2) دارای طبع سرد
3) دارای طبع معتدل
افراد دارای طبع گرم این افراد به طور معمول دارای بدنی گرم اند و با خوردن غذاهای گرمی بخش دچار مشکل می شوند، صورت آن ها جوش می زند، بدنشان داغ می شود، گه گاه دچار خارش پوست می شوند، پوست سرشان تولید شوره می کند و دچار عطش می شوند.دمای بدنشان نسبت به سایر افراد بیش تر است، معمولاً حدود نیم تا یک درجه تب دارند، زود عصبی می شوند، ولی در مجموع، خون گرم و خوش برخوردند.تعدا افراد دارای طبع گرم نسبت به افراد دارای طبع سرد کم تر است.
افراد دارای طبع سرد اکثریت مردم جهان از طبع سرد برخوردار هستند. این افراد معمولاًدارای پوست سفید هستند و یکی از علت های مهم آن، فعال بودن سیستم بلغم یا لنفاتیک است.این افراد مــیل زیادی به لبنیات، به خصوص ماست دارند و زودتر از بقیه دچار بیماری نقرس و رماتیسم می شوند، پر خواب هستند وبه راحتی نمیتوانند از رختخواب جدا شوند، غذا یشان دیر هضم می شود، عموماً سست و شاداب نیستند، استعداد چاقی در آنان زِِیاد است، موی سرشان زودتر از موعد مقرر سفید می شود و می ریزد، معمولاً انسان های خوش گذرانی هستند و دیرتر ازبقیه عصبی میشوند.افرادی که از طبع سرد برخوردارند اگر رعایت حال خود را نکنند زودتر از دیگران دچار بیماری های صعب العلاج از قبیل بیماری ام اس (ms)، بیماری ای ال اس (als) و پارکینسون می شوند.
افراد دارای طبع معتدل افرادی که دارای چنین طبعی هستند معمولا بین گرم و سرد قرار دارند. تعداد این قبیل افراد در جامعه نسبت به سایر طبع ها کم است. چنین افرادی نسبت به غذا حساسیت زیادی نشان نمی دهند و معمولاً هر نوع غذایی با طبع این گونه افرادسازگاری دارد و نسبت به بقیه مردم کم تر دچار بیماری و کسالت می شوند.اما افرادی که دارای چنین طبعی هستند در داراز مدت دچار بیماری های سختی می شوند و دلیل آن هم این است که غذا روی چنین افرادی به سرعت تاثیر نمی گذارد و همین امر باعث می شود که سموم به مرور در بدن آنان جمع شود و در دراز مدت تاثیر خود را بگذارد.
غذاهای مضر برای افراد بلغمی مزاج تمام مواد لبنی، مانند شیر، ماست، دوغ، کره، سرشیر، خامه، پنیر و کشک برای افراد بلغمی مزاج مضر است. ترشیجات، سرکه، شور، برنج سفید، عدس، سیب زمینی، آب یخ، انواع نوشابه های گاز دار، چای، قهوه، نسکافه، سوپ جو، آش جو، میوه جات ترش و کال، نارنگی، کیوی، گرمک، خیار پوست کنده، قارچ، ماش، جو، گوشت گاو و گوساله، انواع گوشت سفید، سس، رب، گوجه فرنگی، پرخوری، غذاهای فریزر شده و غذاهای زود پز شده، کدو خورشتی، کلیه ی غذاهای ساندویچی، شیرینیجات قنادی، کلیه ی غذاهای سردی بخش، استفاده از چند نوع غذا با هم، نوشیدن مایعات همراه با غذا و یا بلافاصله بعد از آن، آش رشته، ماکارونی و کلیه ی تنقلات مصنوعی، مانند پفک، شکلات، آدامس، بیسکویت، یخمک، نوشمک، چیپس و... مصرف این نوع مواد غذایی خلط بلغم را فعال می کند و آن را افزایش می دهد. بلغم همان سیستم ایمنی بدن است که با این نوع تغذیه ضعیف می شود و در نتیجه، بدن آدمی در مقابل انواع پارازیت ها آسیب پذیر می شود. در واقع سیستم ایمنی بدن علیه خود وارد عمل می شود که در اصطلاح پزشکی آن را اتوایمیون می نامند. غذاهای یاد شده باعث این نوع بیماری ها می شود که از نظر پزشکی مدرن برای آن ها درمانی وجود ندارد. بهترین درمان این گونه اشخاص استفاده نکردن از غذاهای نامبرده است. یکی از مهم ترین دلائل علمی استفاده نکردن از این نوع غذاها، پایین بودن ph آن ها است که در بدن ایجاد اسیدوز می کنند. اسیدوز روی اعصاب مرکزی اثر مخربی می گذارد و این سیستم را به مرور فلج می کند.
غذاهای مفید برای افراد بلغمی مزاج تمام غذاهای گرمی بخش از قبیل گوشت شتر، گوسفند، کبوتر، سار، گنجشک، بوقلمون کباب شده و از میوه جات: همه ی میوه های رسیده و شیرین. از ادویه جات: هل، دارچین، زنجبیل، زعفران، جوز هندی، فلفل سیاه و فلفل سفید و دانه ی فلفل، دانه ی خردل، سیر، موسیر، از ریشه ها: چغندر، شلغم، هویج، کلم قمری، ترب سیاه و سفید. از سبزیجات: کلیه ی سبزی جات گرم، مانند: انواع کلم، ساقه ی کرفس، نعناع، ریحان، جعفری، مرزه، ترخون، تره و شوید. از حبوبات: نخود، گندم، لوبیا چیتی، لوبیا کشاورزی و یا کپسولی، دال عدس و لپه. در صورت استفاده از سایر حبوبات و غلات، بهتر است از ادویه جات گرم مانند: زیره ی سیاه، زیره ی سبز، زنجبیل، دارچین، هل، زعفران و کمی زرد چوبه استفاده شود. از بذرهای ملین مانند: تخم ریحان، تخم شربتی، قدومه ی شیرازی، خاکشیر و بارهنگ نیز می توان استفاده کرد. از خشکبار: بادام، گردو، فندق، پسته، کنجد، ارده مفید است و از عسل و شیره ی خرما می توان مصرف کرد. استفاده از این نوع مواد غذایی بسیاری از بیماری های اتوایمیون، مانند: بیماری های رماتیسم، پارکینسون و سایر بیماری های صعب العلاج را درمان می کند. اکثر افراد مبتلا به این بیماری ها از طبع سرد برخوردار هستند.
غذاهای مضر برای افراد سوداوی مزاج بادمجان، غذاهای نمک سود، مانند: ماهی دودی، ماهی شور، خیار شور، نمک زیاد، پنیر شور، گوشت گاو و گوساله و گوشت حیوانات پیر هم چنین غذاهای مانده و بیات، ماست، پنیر، چای شیرین، شیرینی جات قنادی و مصنوعی، ترشیجات سرکه، شور، گوجه فرنگی، سس، رب، کلیه ی غذاهای ساندویچی، آب یخ، مرغ و تخم مرغ ماشینی، ماهی، برنج سفید، خوراک عدس (عدسی)، نوشیدن مایعات همراه با غذا، غذاهای سرخ شده، غذاهای فریزر شده، غذاهای زود پزشده، تنقلات مصنوعی، مانند: شکلات، پفک، چیپس، بیسکویت، یخمک، کاکائو و... افراد سوداوی مزاج از نوشیدن چای به خصوص چای شیرین و هم چنین از مصرف نسکافه، قهوه و دوغ جدا باید خود داری کنند. معمو لا افراد سوداوی مزاج علاقه ی فراوانی به نوشیدن چای، دوغ و ماست پیدا می کنند که باید از مصرف آنها پرهیز کرد. غذاهای مفید برای افراد سوداوی مزاج کلیه ی غذاهای گرمی بخش، مانند: گوشت گوسفند، گوشت شتر، گوشت کبوتر، گوشت گنجشک و گوشت سار. در صورت مصرف برنج، حتما از شوید و زیره ی سیاه استفاده شود. سبزیجات گرم، مانند نعناع، ریحان، ترخون، مرزه، جعفری، تره، انواع کلم، ساقه ی کرفس، عسل، توت، کشمش، انجیر، خرما، هل، دارچین، زنجبیل، زعفران زیره و استفاده از بذرهای ملین، مانند: قدومه ی شیرازی، تخم شربتی و سایر ملین های ملایم از جمله ی خوراکی های مفید برای افراد سوداوی مزاج است.  غذاهای مضر برای افراد دموی مزاج غذاهای سرخ شده، چرب و پر حجم، شیرینجات قنادی و مصنوعی، پرخوری، ادویه جات تند، غذاهای شور، انواع شور (کلم شور، خیار شور و...) گوشت زیاد، کره و خامه، غذاهای نشاسته ای، آب یخ، دوغ، نوشابه، تخم مرغ، نوشیدن مایعات همراه با غذا ویا بلافاصله بعد از آن، خرما، رطب، توت خشک، کشمش، سس، رب، ترشیجات، سرکه، سیر، چای، قهوه، نسکافه، ماست، بادمجان و غذاهای ساندویچی.  غذاهای مفید برای افراد دموی مزاج نوشیدن روزی شش لیوان آب خنک نیم ساعت قبل و دو ساعت و نیم بعد از غذا، زرشک، کاهو، خیار و میوه جات به خصوص سیب درختی همراه با پوست و دانه های آن، انار، سبزیجات، سوپ جو، لیمو ترش تازه، استفاده از سالاد قبل از غذا، روغن زیتون، حبوبات و غلات جوانه زده (مثل گندم، جوی دو سر، ماش و عدس)، بذرهای ملین (مانند خاکشیر، اسفرزه، تخم ریحان، بالنگو، بارهنگ، تخم مرو)، عسل به مقدار کم، غذاهای خام (میوه جات و سبزیجات)، انواع توت، به خصوص شاه توت، کدو خورشتی، نوشیدن دو تا سه لیوان آب زرشک که سریعا خون را به حالت طبیعی باز می گرداند، کم خوری، استفاده از غذاهای ساده و کم کالری، مانند سبزیجات بخار پز. به افرادی که دموی مزاج هستند نیز نرمش و ورزش توصیه می شود.
غذاهای مضر برای افراد صفراوی مزاج چای، قهوه، نسکافه، لبنیات، تخم مرغ و غذاهای فریزر شده، زود پز شده و سرخ شده، سس و رب، غذاهای چرب و پرحجم، ماکارونی، آش رشته، سیر و کلیه ی غذاهای گرم، ادویه جات تند، آب یخ، نوشابه، نوشیدن مایعات همراه با غذا یا بلافاصله بعد از آن، شیرینی جات قنادی و مصنوعی، آجیل شور، گوشت قرمز، بریده بریده غذا خوردن ؛ یعنی انسان مدام در حال خوردن باشد، مانند تخمه شکستن و خوردن تنقلات، خوردن بادمجان، موز، کلیه غذاهای ساندویچی، مانند سوسیس، کالباس، کوکتل، سمبوسه، فلافل، پیتزا، همبرگر و خوردن خربزه، آناناس و طالبی. علت ممنوع بودن این غذاها برای افراد صفراوی مزاج این است کهph این غذاها و نیز پی اچ ( ph) کبد بالاست.
استفاده از این مواد باعث افزایش دمای کبد و ترشح زیاد صفرا و در نتیجه، ایجاد راه بندان در مجاری کبد می شود. این حالت موجب تشکیل سنگ های صفراوی در کیسه صفرا می شود و علائمی نظیر یبوست، زرد شدن چهره، دردهای شدید در ناحیه ی سمت راست بدن در زیر دنده ی راست را در پی دارد.
غذاهای مفید برای افراد صفراوی مزاج همه ی انواع مرکبات، انار، شاه توت، خیار، سیب، گلابی، آلبالو، گیلاس، آلو، گوجه سبز و زرشک برای افراد صفراوی مزاج مفید هستند.بهترین دارو برای این افراد هندوانه، گرمک، کدو خورشتی، هویج فرنگی، روغن زیتون، سوپ جو با پاچه ی گوسفند و همراه با تعدادی آلو بخارا و سبزی جات، مانند اسفناج و گشنیز و لیمو ترش تازه و روغن زیتون است. همچنین سیب زمینی بخارپز، قارچ، بامیه ی خورشتی، پیاز، برگه ی هلو، برگه ی زردآلو، مغز بادام خام، برنج سفید با روغن زیتون، کدو حلوایی، نخود فرنگی، عدس، ماش، جوی دو سر، مخمرآب جو، لیمو عمانی برای افراد صفراوی مزاج بسیار مفید است. نوشیدن روزانه یک تا سه لیوان آب زرشک، نیم ساعت قبل از غذا و دو ساعت و نیم بعد از آن نیز فوق العاده مفید است. بذرهای ملین، مانند خاکشیر، اسفرزه، تخم ریحان، تخم مرو، بارهنگ و بالنگو، ترشی جات طبیعی، مغز فلوس، شیر خشت، ترنجبین، عسل به مقدار کم و همراه با لیمو ترش تازه و به صورت شربت شده که به آرامی میل شود، انگور، کاهو، مغز خیار، تخم کدوی خام، تخم خیار، مغز تخم هنداونه، تخم کاهو، از هر کدام به مقدار مساوی مخلوط کرده آسیا شود و روزی دو بار و هر بار یک قاشق غذاخوری در یک لیوان آب مخلوط گردیده و میل شود.   راز اخلاط چهارگانه دستگاه عصبي خود مختار که در اولويت اول واصلي ريشه اعصاب است که شامل :(عضله قلب ،ريه ،دستگاه گوارش ،دستگاه ادراري و...وتمام اندام هايي که اعمال آنها از اراده انسان خارج است .)
دستگاه عصبي خود مختار به دو گروه جداگانه از نظرعملکرد دربدن انسان تقسيم مي شود .
*بخش سمپاتيک Sympathic system
*بخش پارا سمپاتيک Parasampathic Sysem
اين دو بخش از نظرعملکرد در بدن انسان اثر عکس يکديگر را دارند .
شناخت و عمل سمپاتيک :عمل سمپاتيک تند کننده ،گستره و فراوان ،همگاني ، همراه با اثر و توليد انرژي و مصرف آن (انرژي )
شناخت و عمل پاراسمپاتيک :عمل پاراسمپاتيک محدود کننده و سطحي ،کند کننده ،موضعي و همراه با جايگزاري و ذخيره سازي انرژي مي باشد . بنابراين :پرکاري تيروئيد مربوط به اخلاط چهارگانه سمپاتيک و کم کاري تيروئيد مربوط به اخلاط پاراسمپاتيک است . ريشه و اصل اخلاط چهارگانه (صفرا ،خون ،سودا ،بلغم )مربوط به اعصاب سمپاتيک و پاراسمپاتيک است. گروه هاي مربوط خون ،صفرا :مربوط به ترشحات غدد و ريشه در اعصاب هردو بخش اعصاب يعني سمپاتيک و پاراسمپاتيک که درخون ترشح مي شود است . مثال :
پرکاري تيروئيد که درافراد خيلي گرم مزاج شايع مي باشد .
سودا :مربوط به بخش پاراسمپاتيک است ودر افراد خيلي سردمزاج ديده شده .
بلغم :مربوط به بخش سمپاتيک است و در افراد کمي سرد مزاج ذکر شده .
با دقت و تمرکز بيشتر مي توانيد به راحتي علت بيماري ها را از طريق اخلاط چهارگانه و اعصاب سمپاتيک و پاراسمپاتيک تشخيص دهيد. کاربرد ولزوم شناخت اخلاط چهارگانه چيست ؟ با مثال زدن اخلاط چهارگانه شمارا به روشن شدن مساله دعوت مي کنيم.
*به شخصي که دچار تپش قلب شده سيستم اعصاب سمپاتيک (تند کننده و فعال کننده )در بدن حکم فرما است .
*سيستم اعصاب سمپاتيک در شخصي که تند صحبت مي کند فعال است .
*فردي که زياد عرق مي کند سيستم اعصاب سمپاتيک جريان دارد در بدن فرد نشانه هاي حکم فرما بودن و فعال بودن سيستم سمپاتيک و پاراسمپاتيک دربدن انسان *نشانه هاي فعال بودن سيستم سمپاتيک :پرکاري غدد تيروئيد ،بيماري اعصاب و روان ،پرخوري و تند خوري به هنگام بلعيدن ،سرطان ها و حملات مغزي ،از جمله صرع
*نشانه هاي فعال بودن مستقيم پاراسمپاتيک :کم کاري غدد تيروئيد ،وزن زياد ،کم کاري کليه ،ناتواني جنسي (مردان ،زنان )
سوزش سرمعده ،نمونه هايي از نتايج نوع بهبود و علاج يافتگي در بدن انسان .
*خواص ميوه هاي قرمز يا سياه بيشتر از نوع سبز همان ميوه است در واقع هرچه به رسيدگي و زمان تکميل شدن ميوه و رسيده شدن بيشتر شود آن زمان بهترين زمان استفاده و مصرف آنگونه ميوه است به عنوان مثال :ويتامين سيب سرخ و قرمز بيشتراز سيب سبز است.
ميوه هاي متمايل به رنگ روشن مانند زرد و نارنجي معالجه کننده انواع سرطان هاي معده (مانند سوزش سرمعده )و اثرات مفيد براي سوي چشم دارند .
هرگونه اعضا و دستگاه ها و جزعهاي بدن گرايش خاصي به گونه مورد نظرخود را دارند . براي شفافيت موضوع به ذکر چند مثال مي پردازيم:
*مغز و معده و روده :گرايش به طعم هاي تلخ هستند .
*کليه و اجزاي جنبي :دوستدارخوراکي هاي بيمزه هستند.
شرح خواص و مضرات خوراکي ها و ميوه ها ،لبنيات ،گياهي (سبزيجات )ادويه جات ،...
*استفاده از ماء الشعير به اندازه خيلي کم براي خانم هاي حامله توصيه مي شود هر چند که مقدار خيلي زياد آن در زمان باعث سقط جنين مي شود .
*مصرف اسفناج خام و پخته براي کبد بسيار مفيد و تاثير گذار است گرچه اسفناج سرخ کرده براي کبد بسيار مضرو زيان آور است.
*گوشت ميگودر برنامه غذايي انسان چاق کننده و پوست ميگو لاغرکننده محسوب مي شود .
خواص هندوانه سرداست و خواص تخم هندوانه گرم است پس توصيه مي شود وقتي هندوانه را با تخم آن بجوند و بخورند دچاربادي در شکم و دل درد و سردي دردل نخواهند شد .
*مصرف نوشيدني هاي گرم مانند چاي: نسکافه ،قهوه ،آب جوش و ..به مقدارکم در روز براي اعضاي بدن از جمله قلب مفيد هرچند که مقدارزياد آن براي قلب مضر است.
*استفاده آب ليمو باعث يبوست شده ولي همراه با گوشت حيواني مصرف شود آثار و اثر يبوست را از بين مي برد.
*شکرسفيد که در برنامه غذايي اکثر عموم استفاده مي شود ايجاد يبوست کرده گرچه شکر تصفيه نشده برعکس آن .
*مصرف آب ليموي شيشه اي و کارخانه جات باعث ناراحتي معده و به کساني که دچار بيماري معده هستند توصيه نمي شود هرچند از آب ليموي تازه مي توان به عنوان داروي معده براي سوزش سرمعده وزخم معده استفاده نمود .
*استفاده از مقاديرکم رازيانه براي زنان شيرده بسيار مفيداست و باعث زيادشدن شير مادر شده و مقادير زياد آن باعث کم شدن شير وي مي شود .
*براي خانم ها زرده تخم مرغ داراي هورمون هاي جنبي زنانه ،براي آقايان سفيدي تخم مرغ داراي هورمون جنبي مردانه است .
*سيب رسيده قرمز بسيار مفيد براي معده و تب بر و از بين برنده سردرد درحالي که سيب کال و سبز عکس خواص سيب قرمز باعث ايجاد تب ،يبوست و دل درد و دل پيچيده شده.
*مصرف سيب زميني به روش سرخ کننده چاق کننده گرچه به روش آب پز لاغرکننده محسوب مي شود.
*استفاده از ميوه به مقدارکافي در روز به ضدعفوني کننده روده کمک کرده و بسيارمفيداست هر چند که مصرف ميوه به مقدارزياد باعث يبوست شده.
*حجامت باعث جلوگيري از سکته قلبي شده ولي حجامت کردن بعد از سکته قلبي و براي کساني که ناراحتي قلبي دارند به علت فشاربر قلب مضر است .
*مصرف شاهي به صورت ناشتا باعث پيشگيري از بوي بدعرق شده .
*مصرف شلغم در برنامه روزانه مبتلايان به بيماري رماتيسم قلبي به علت دارابودن پني سيلين بسيار مفيد و توصيه مي شود.
*ميوه خربزه از مبتلا شدن به بيماري قلبي پيشگيري مي کند.
*استفاده زياد آب نارنج براي اشخاص که ناراحتي اعصاب دارند توصيه نمي شود چرا که بسيار مضر است ولي بهار نارنج بسيار مفيد براي اعصاب محسوب مي شود.
*استفاده از لوبيا چيتي باعث ايجاد گاز و نفخ در معده شده در مصرف زياد گرچه در استفاده مقادير کم آن باعث مي شود به راحتي گردش غذايي صورت گيرد.
*استفاده گشنيز در انواع سرطان ها ممنوع است به خصوص (سرطان خون)
*مصرف گردو ايجاد سردرد کرده ولي خوردن آن براي دفع انگل روده توصيه مي شود .
*از اثرات مفيد فلفل سياه به مقدار کم براي کساني که يبوست دارند و سخت ادراري مفيد است ،فلفل سياه باعث پيشگيري از سکته مغزي و قلبي شده .
*عسل بسيار مفيد و براي علاج تمام بيماري ها استفاده مي شود ازجمله متعادل کننده ادرار .
*استفاده سيب و پسته خام به عنوان متعادل کننده وزن بدن محسوب شده به عنوان مثال :مصرف سيب و پسته خام افراد چاق را لاغر،و افراد لاغر را چاق مي کند .


منابع : - سایت - باشگاه اندیشه - به نقل از http://wwww.shafagar.com
- نشريه راه موفقيت،شماره 14
- پارسی طب
 www.migna.ir
کلمات کليدی: اخلاط چهارگانه،بلغم، سَودا،صفرا،دم،طب قدیم،اربعه، طب سنتی،خلط،مزاج
 
 


United States
۱۳۹۰-۱۰-۱۴ ۱۱:۵۳:۴۶
يا ممكن است افراد سودايي اضافه وزن داشته باشند يا پوست تيره اي داشته باشند؟چگونه مزاج خود را تشخيص دهيم ؟ (3546)
 
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۰-۱۰-۲۲ ۱۰:۲۶:۴۳
از مطالبتان خيلي استفاده نمودم بسيار متشكرم (3635)
 
۱۳۹۱-۰۴-۰۲ ۱۰:۱۱:۴۳
برای افراددموی مزاج که غلبه سودادارندچه غذاهایی پیشنهاد میکنید (7342)
 
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۲-۰۳-۰۴ ۱۵:۱۴:۰۰
سلام غلط املایی دارید (18133)
 
رکسانا
Iran, Islamic Republic of
۱۳۹۲-۰۳-۰۸ ۰۰:۵۵:۲۲
سلام . ممنون از مطلب غنی که گذاشته اید (20163)
 
sadegh
United States
۱۳۹۳-۰۱-۲۵ ۰۸:۵۳:۵۷
مطالب به صورت کامل و جامع بود! متشکرم.
اما کاش با دقت بیشتری دسته بندی می شدند و هر مبحث دارای تیتر مربوط به خود میشد! (32856)
 

برای اینکه دوستت داشته باشم و به تو احترام بگذارم، مجبور نیستم با تو هم عقیده باشم.