روز جهانی مبارزه با مواد مخدر

روز جهانی مبارزه با مواد مخدر در ۲۶ ژوئن (۵ تیرماه) هر سال به منظور افزایش آگاهی عمومی و تقویت تلاش‌های بین‌المللی برای مبارزه با مواد مخدر و پیشگیری از اعتیاد برگزار می‌شود. این نامگذاری توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد صورت گرفته است تا عزم سیاسی ملت‌ها در مقابله با پدیده مواد مخدر و کنترل آن ابراز شود و اقدامات بین‌المللی در زمینه مبارزه با قاچاق مواد مخدر تقویت گردد.
به گزارش میگنا تاریخچه مبارزه با مواد مخدر به قرن نوزدهم میلادی بازمی‌گردد، زمانی که این پدیده در اروپا و آمریکا به شدت مورد توجه قرار گرفت. در سال ۱۹۲۵، سازمان بهداشت جهانی (WHO) کنفرانسی در لندن برگزار کرد که طی آن سندی در چهار فصل تدوین شد. این سند شامل بیش از ۳۵ اقدام عملی در زمینه مبارزه با مواد مخدر و مصرف آن بود.

کنفرانس ۱۹۸۷ وین
بین ۱۷ تا ۲۶ ژوئن سال ۱۹۸۷، کنفرانس بین‌المللی مبارزه با اعتیاد و قاچاق مواد مخدر توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در شهر وین تشکیل شد. کشورهای شرکت‌کننده در این کنفرانس سندی به نام C.M.O را تصویب کردند که خط‌مشی جامع اقدامات لازم برای کنترل مواد مخدر را مشخص می‌کرد و کشورهای عضو را متعهد به انجام جدی فعالیت‌های بین‌المللی در زمینه مبارزه با قاچاق مواد مخدر نمود. این سند در چهار فصل تنظیم شد و حدود ۳۵ اقدام عملی در زمینه مبارزه با مواد مخدر، جلوگیری از قاچاق و کنترل اعتیاد را در جوامع مختلف ارائه کرد.
اعتیاد به مواد مخدر که به آن اختلال مصرف مواد مخدر نیز گفته می‌شود، یک وضعیت فیزیولوژیک و روانی است که در آن فرد به مواد مخدر (مجاز یا غیرمجاز) وابسته می‌شود. این وابستگی به حدی است که فرد کنترل خود را بر مصرف از دست می‌دهد و با وجود آسیب‌های ناشی از آن، به مصرف ادامه می‌دهد.
اعتیاد به عنوان یک آسیب اجتماعی، عوارض جسمی و روانی بسیاری دارد و یکی از مهم‌ترین مشکلات اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی محسوب می‌شود. عوارض ناشی از اعتیاد باعث رکود اجتماعی در زمینه‌های مختلف می‌شود و تهدیدی جدی برای سلامت جامعه است. اعتیاد بیش از یک میلیارد نفر از اعضای خانواده مصرف‌کنندگان مواد مخدر را در جهان به طور مستقیم با مشکلات ناشی از این آسیب مواجه کرده است.
شاید اینگونه بنظر برسد که ریشه‌کن کردن کامل اعتیاد امکان‌پذیر نیست، اما می‌توان با تلاش و تدبیر آن را کنترل کرد. ارتقاء سطح آگاهی افراد جامعه در پیشگیری از اعتیاد نقش بسزایی دارد. اگر علل گرایش افراد به مواد مخدر بررسی و برطرف نشود، درمان جسمی و روانی نیز نتیجه‌بخش نخواهد بود.

راهکارهای اجتماعی در مبارزه با مواد مخدر

یکی از مهم‌ترین و مؤثرترین راهکارها برای پیشگیری و درمان بیماری اعتیاد به مواد مخدر، ارائه راهکارهای اجتماعی است. این راهکارها شامل توجه به امکانات مورد نیاز مردم در مناطق دورافتاده، حومه و پایین شهر و برآورده ساختن نیازهای آنها، ایجاد امکانات رفاهی و تفریحی مانند فرهنگسرا، کتابخانه، سینما، استخر و شهربازی، و نظارت بیشتر مأموران انتظامی در این مناطق است. همچنین، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت مشاغل روستایی برای جلوگیری از مهاجرت روستاییان به شهرها از دیگر اقدامات مهم است.
مبارزه شدید با قاچاقچیان مواد مخدر و برخورد اصلاحی با بیماران مصرف‌کننده، و همچنین قاطعیت در اجرای قوانین مربوط به تولید، توزیع و حمل مواد مخدر، نقش پررنگی در پیشگیری از اعتیاد ایفا می‌کند. جداسازی معتادان در زندان‌ها از سایر مجرمان و تشکیل ستادهای هماهنگ در زمینه مبارزه با مواد مخدر** نیز ضروری است. سازمان‌های مردم‌نهاد (NGOs) نیز در کاهش آسیب‌های اعتیاد نقش مهمی دارند و همکاری و مشارکت فعال آنها در درمان، بازتوانی و حمایت‌های اجتماعی از معتادان و خانواده‌هایشان به سلامت و امنیت اجتماعی جامعه کمک می‌کند.

آگاه‌سازی خانواده‌ها در زمینه شناسایی علائم و نشانه‌های اعتیاد، عوامل گرایش فرد به مصرف مواد مخدر، نحوه تهیه و محل مصرف، و اطلاع‌رسانی در مورد عوارض و آسیب‌های مصرف مواد مخدر، در جلوگیری از افزایش آمار اعتیاد نقش مهمی دارد. همچنین، نمایش دادن عواقب دوستی‌های ناباب و اعتیاد از طریق فیلم‌ها و سریال‌ها در تلویزیون و رسانه‌ها، و آگاه‌سازی جامعه از تأثیر اعتیاد بر خودکشی و افسردگی افراد مصرف‌کننده، از دیگر روش‌های پیشگیری است. مبارزه با مواد مخدر نیازمند فرهنگ‌سازی و برنامه‌ریزی کارآمد است.

خاطره اکبری نویسنده کتاب راه سلامتی در پایان آورده است در حال حاضر، بسیاری از کشورها در زمینه پیشگیری از گرایش نوجوانان به مواد مخدر، رویکرد پیشگیری کیفری را کنار گذاشته و به پیشگیری اجتماعی روی آورده‌اند. این امر مستلزم همکاری و مشارکت نهادهای جامعه مدنی از قبیل سازمان‌های مردم‌نهاد و برنامه‌های اجتماع‌محور است. تمرکز بر کاهش تقاضای مواد مخدر و اجرای برنامه‌های درمان معتادان و پیشگیری از اعتیاد، اهدافی چون تضعیف ارتباط میان معتادان و قاچاقچیان، مهار رشد اعتیاد، کاهش شیوع بیماری‌هایی مانند ایدز و هپاتیت، کاهش جمعیت زندانیان مواد مخدر، و کاهش جرایم اجتماعی را به دنبال دارد.

هدف مهم مبارزه با مواد مخدر، جلوگیری از ورود افراد جدید به چرخه ویرانگر اعتیاد به مواد مخدر و روان‌گردان‌ها است. تحت پوشش قرار دادن حدود ۲۰ میلیون نفر از جمعیت کشور در قالب برنامه‌های پیشگیری، نشان‌دهنده جهشی بزرگ در کاهش تقاضای مواد مخدر است که همسو با سیاست‌های جهانی و برآمده از نگرش‌های اسلامی است. این رویکرد شامل تقویت و توسعه تحقیقات بنیادی، پژوهش‌های کاربردی، آینده‌پژوهی، و تولید پشتوانه‌های علمی است که منجر به تغییر نگرش از مبارزه عملیاتی به اطلاعاتی-عملیاتی شده و پیامدهای اجتماعی مطلوبی را به همراه داشته است.