دوشنبه ۲۹ شهريور ۱۴۰۰ - 20 Sep 2021
تاریخ انتشار :
شنبه ۹ مرداد ۱۴۰۰ / ۱۰:۵۱
کد مطلب: 54228
۰
فضای مجازی و دامن زدن به آسیب‌های اجتماعی

آسیب شناسی رفتارهای نابه هنجار دوره نوجوانی

زهره سعیدی
آسیب شناسی رفتارهای نابه هنجار دوره نوجوانی
پخش کلیپی از یک نا به هنجاری اجتماعی در قالب ضرب و شتم و قمه کشی در فضای مجازی توسط یک دختر نوجوان که چندی پیش خبر ساز شده بود هنوز هم دغدغه کارشناسان فرهنگی و اجتماعی و روانی است. در این میان برخی افراد جامعه نیز به جای آسیب شناسی این مسئله به طنز و مزاح و یا از سوی دیگر الفاظ رکیک مبادرت کرده اند. نگرانی خانواده ها این روزها از رفتارهای قشر نوجوان و پخش این دست فیلم ها در فضای مجازی زیاد شده و حال سوال اصلی این است که علل و عوامل این رفتارهای نابه هنجاری در جامعه و نحوه برخورد با آنها چگونه میبایست باشد که در این رابطه خبرگزاری فارس به سراغ یک جامعه شناس و پژوهشگر حوزه زنان و آسیب های اجتماعی رفته است.
 
لیلا نصراللهی دکترای جامعه شناسی اقتصاد و توسعه، مدرس دانشگاه و پژوهشگر حوزه زنان و آسیب های اجتماعی به سوالات فارس پاسخ داده است.

*در ارتباط با فیلمی که اخیرا در فضای مجازی از یک فحاشی، کتک زدن و قمه کشی دختری نوجوان پخش شده برایمان بفرمایید و اینکه پدیده خودنمایی دوره نوجوانی چقدر در بروز این رفتار تاثیر دارد؟
همه می دانیم که یکی از خصلت های دوره نوجوانی تمایل به خودنمایی است و در بیشتر مواقع می توانیم بگوییم این رفتار خودنمایانه نوجوان یک شعار اصلی دارد و آن هم این است که «لطفا مرا بپذیرید» و «مرا ببینید»، در حالیکه در دل این جمله مفهوم تایید طلبی و توجه طلبی دیگران نهفته است.
اما آنچه که باعث این خودنمایی های گاها مسئله ساز شده که از حد معمولش نیز خارج می شود، در برخی موارد: توجه و محبت بیش از حد و اندازه خانواده ها است البته گاه هم برعکس محبت و توجه ناکافی و نادیده گرفتن های پیاپی سبب ایجاد حس خودنمایی می شود.


*واکاوی رفتار والدین سپس نوجوان
به نظر من والدینی که صاحب نوجوان هایی هستند که دچار و مبتلا به این پدیده خودنمایی کردن شده اند، در ابتدا بایستی رفتار خود را مورد بررسی قرار دهند، یعنی منِ پدر و مادر اول خود را ارزیابی کنم و ببینم آیا الگوی مناسبی برای فرزند خود هستم یا خیر و آیا والدین، خود اشخاصی متواضعی هستند و می توانند رفتارشان را به دیگران هم یاد دهند و آیا خود والدین نوجوان را به خودنمایی کردن تشویق می کنند یا خیر. اینها پرسش هایی است که هر والدینی باید از خود بپرسند.

گاهی اوقات خود والدین دانسته یا نادانسته رفتار خودنمایی را در بچه هایشان تقویت می کنند، والدینی که مدام به نوجوانشان می گویند «تو از هم سن و سال های خود سرتر و برتر هستی» و شنیدن این جمله باعث ایجاد یک غرور کاذب در نوجوان می شود که این غرور در بیشتر مواقع برای اطرافیان و دوستان نوجوان آزار دهنده است.

*پس شما این رفتار را متاثر از تربیت خانوادگی می دانید ؟ گروه هم سالان و دوستان را چقدر در تاثیرپذیری این قشر رفتارهای نابه هنجار اثرگذار می دانید؟
ببینید برای پاسخ به پرسش اول باید با صدای بلند بگویم اولین تاثیر از بستر خانواده است. در جامعه پذیری انسان ها اولین نقش را خانواده دارد و خانواده هایی که دچار اختلال و نابه سامانی باشند ، سازگاری اجتماعی فرزندانشان قطعا با اختلال و نابهنجاری مواجه می شود.
علتش هم این است که خانواده مهمترین نهادی است که می تواند ارزش های اخلاقی را به بچه ها آموزش دهد خانواده می تواند اعضایش را به شکلی پرورش دهد و تربیت کند که از انواع انحراف ها دور بماند و دقیقا این توانمندی را دارد که نقش برعکس و منفی هم ایفا کند.
اتفاقی که امروزه متاسفانه در بین خیلی خانواده ها در حال شکل گیری است این است که خیلی خانه ها و منازل شبیه به یک خوابگاه شده است یعنی محلی که فقط اعضای خانواده داخل آن بیایند و جسم‌شان کنار هم باشد اما روح و ذهنشان کامل از هم دور باشد.


*والدین چه نقشی می توانند در ایجاد احساسات مثبت و همینطور رفتارهای مناسب و به هنجار در اعضا داشته باشند؟
اینکه محیط خانه ها لبریز از محبت باید باشد شعار نیست! ما باید سعی کنیم در عمل به این حرف پایبند باشیم و فرزندانمان را اینطور تربیت و با این فرهنگ بزرگ کنیم. اول گفت وگو و محبت کردن را در خانه ایجاد کنیم که همراه با درک همدیگر، دوست داشتن و همدلی کردن در خانه باشد. سعی کنیم این ویژگی ها و خصلت های مثبت را بین اعضای خانواده ایجاد کنیم.

بعد از خانواده ، گروه هم سالان در جامعه پذیر کردن اشخاص نقش بسیار پررنگی ایفا می کنند. در جامعه شناسی انحرافات یک جامعه شناس به نام ادوین ساترلند از یک نظریه ای صحبت می کند تحت عنوان «پیوند افتراقی» که براین اساس می گوید افراد به این علت کج رفتار می شوند که تعداد تماس های انحرافی آنها بیشتر از تماس های غیرانحرافی آنهاست و این تفاوت در تعامل، علت کج رفتاری شان می شود. یعنی شما هر چقدر با دوستان نابهنجار و بزهکار ارتباط صمیمانه تری داشته باشی، از آنها تاثیر بیشتر خواهی پذیرفت.
کج رفتاری قابل یادگیری است و افراد از هم یاد می گیرند، نه اینکه یک رفتار کامل ارثی باشد بلکه قابلیت یادگیری دارد.

*جامعه در کمرنگ کردن رفتارهای نابه هنجار چقدر اثرگذار است؟
اینجا نباید خیلی کلیشه ای صحبت کنیم باید سعی کنیم موجز و مختصر اصل مطلب را منتقل کنیم، به نظر می رسد با توجه به اوضاع و احوالی که امروز در جامعه مشاهده می کنیم البته من نمی گویم همه یا اکثریت بلکه از واژه برخی استفاده می کنم و به نظرم برخی نوجوانان ما دچار یک نوع سرخوردگی اجتماعی هستند و سعی می کنند این سرخوردگی را در قالب رفتارهایی مثل خشم و خشونت بروز بدهند و فضای مجازی ما هم که متاسفانه در کنار مزایایی که دارد، اما تهدیدات جدی برای این قشر نوجوان به همراه داشته است، چرا که استفاده مدیریت نشده نوجوانان از این فضا را شاهد هستیم.

نوجوانی که ساعت ها سردرگم در فضای مجازی است اما وقتی پای صحبتش می نشینیم متوجه می شویم که هدف خاصی ندارد و هیچ مدیریتی در این فضا قائل نیست، عاقبتش مشخص است چرا که استفاده مدیریت نشده از این فضا باعث کاهش تعاملات ، گفت و گوها ، پرخاشگری و خشونت، دوستان نابابی که از طریق همین فضای مجازی با هم لینک هستند ، از بین رفتن خیلی احترام ها و ارزش ها، اُفت شدید اخلاقی که متاسفانه شاهدش هستیم، استفاده از الفاظ رکیک و رفتارهایی که قبحش شکسته می شود.

ما در زمینه آموزش در سنین و مقاطع مختلف به خوبی در کشور عمل نکردیم و نیاز به یک واکاوی اساسی در ساختار نظام آموزش و پرورش علی الخصوص در مقاطع پایین مثل سنین نوجوانی که شاکله شخصیت افراد باید آموزش ببیند، هستیم. ما هنوز به بچه هایمان آموزش ندادیم چطور با هم ارتباط برقرار کنند. هنر گفت وگو و تعامل صحیح را در مدارس به نوجوان یاد ندادیم. یک جاهایی متاسفانه در فضای آموزشی آنقدر سخت گیری شده که نوجوان از فضا بریده شده و یک جاهایی وا دادیم و با بی مسئولیتی رفتار کردیم. مدارس ما به شدت نیاز به آموزش اخلاقیات، ارزش ها، رفتارهای درست و تعاملات صحیح دارد، مدارس می بایست به کمک پدر و مادر بیایند اما متاسفانه ما این کارکرد مثبت را کمرنگ می بینیم.
 
دکتر لیلا نصراللهی دکترای جامعه شناسی
 

*در ارتباط با این موارد خاص و پخش نابه هنجاری ها از فضای مجازی چه مسئولیتی اعضای جامعه برعهده دارند؟
ما باید سعی کنیم این مسائل را مدیریت کنیم حال در این مورد خاص به طور مثال یکی از مهمترین کارهایی که بایستی انجام دهیم این است که از برچسب یا لیبل زنی به بچه های یک دهه خاص بپرهیزیم، نگوییم دهه هشتادی ها اینطورند. در این چند روز آن قدر در فضای مجازی پخش شده که دهه هشتادی ها اینطور هستند، خود دهه هشتادی ها هم از خود خجالت می کشند، این یک اشتباه محض است که ما یک لیبل به یک دهه خاص و بچه های خاصی بزنیم و مدام آن را تکرار کنیم.

اگر این برچسب زدن را ادامه دهیم و مسرانه بر آن پافشاری کنیم، قطعا شاهد بازتولید این رفتارها در جامعه خواهیم بود مثل رفتارهای مشابه که از این دختر خانم دیدیم. پس توجه کنیم این ما هستیم در قالب جامعه که رفتار این نوجوان ها و امثالشان را به سمت یک مسیر درست با آگاهی همراه می کنیم یا اینکه دامن به این رفتار اشتباه میزنیم تا ادامه پیدا کند.

ما با صحبت کردن، قضاوت کردن و کلماتی که بازی می کنیم ، می توانیم نوجوان ها را در ذیل یک صفت بد تعریف کنیم و به همین جهت آنها را ترغیب به رفتار اشتباه کنیم چرا که ممکن است آنها هم بگویند که این تصور نسبت به دهه هشتادی ها وجود دارد، خب ما هم این رفتارها را ادامه دهیم! در غیر این صورت می توانیم این رفتارها را یک واکنش لحظه ای بدانیم، یعنی منطقی با آن کنار بیاییم و آن را نه تایید و نه تکذیب کنیم، بلکه باید نحوه برخورد درست را به نوجوان یاد دهیم. متاسفانه در جامعه ما گروهی از اشخاص ناآگاه که دانسته و عمدی یا ندانسته و از سر ناآگاهی با چنین مسئله ای جُک می سازند و طنز درست می کنند، به نظر من بسیار جای تاسف دارد و به حال اشخاصی که این کارها را می کنند، باید تاسف خورد.

اگر بنا باشد هر رفتار زشتی به راحتی دستمایه طنز و شوخی قرار بگیرد و در دورهمی ها بدان اشاره و در جامعه آن را تکرار کنند، آیا نوجوان ترغیب به ادامه آن رفتار نمی شود؟ پس جامعه نقش بسیار پررنگی در ادامه یا توقف یک رفتار دارد.


*فضای مجازی چقدر در دامن زدن به این دست رفتارهای زننده نقش دارد؟به نظر شما خود این دست پخش فیلم ها در فضای مجازی بر روی این نوجوان یا نوجوان های مشابه و هم سالانشان اثرسوء و منفی ندارد؟
قطعا فضای مجازی در دامن زدن به این فضا نقش دارد با توجه به گستردگی این فضا و اینکه اکثر نوجوان ها گوشی های هوشمند دارند و انواع نرم افزارها روی گوشی هایشان نصب است و به همه شبکه ها دسترسی دارند، پس قطعا فضای مجازی در دامن زدن به این موضوعات نقش دارد.

با توجه به نظریه یادگیری اجتماعی که درباره آن صحبت شد، نوجوان ها از هم یاد می گیرند و رفتارهای زشت و زننده هم را می توانند تقلید کنند و زمانی که این فیلم ها دست به دست و پخش می شود باعث می شود قبح این رفتارها شکسته شود تا جایی که برخی به شکل طنز و مزاح با آن برخورد می کنند و قطعا پخش و دست به دست شدن این فیلم ها تاثیر بسیار بد بر روی خود این نوجوان که این نابه هنجاری از او سر زده دارد که شاید تحت یک هیجان لحظه ای قرار گرفته و همینطور بر همه هم سن و سال های او که لیبل بر آنها زده می شود، دارد پس اگر به فکر ساختن هستیم، لطفا ویران نکنیم و اگر دلسوز هستیم، کاری نکنیم دانسته یا ندانسته که اوضاع را بدتر از چیزی که هست جلوه دهیم.


*در ارتباط با نحوه برخورد با این رفتارها در جامعه چه کار باید بکنیم؟
ببینید ما همیشه در جامعه می گوییم که دنبال پیشگیری قبل از وقوع رفتار نا بهنجار باشیم یعنی تاکید اصلی آسیب شناسی اجتماعی این است که دنبال پیشگیری باشیم. قدم اول خانواده ها را باید آگاه کنیم ، سپس بحث آموزش را در مدارس جدی بگیریم حال امروزه به خاطر شرایط کرونا همه آموزش ها مجازی شده اما همین معلمین عزیز و اساتید محترم از طریق فضای مجازی هم می توانند بسیاری محتواهای مفید را به نوجوانان منتقل کنند، قطعا تاثیرش مثل حضوری نیست اما بی تاثیر هم نیست.

آموزش ارزش ها، اخلاقیات، تعامل درست و آموزش از طریق فضای مجازی و رسانه ملی ، کنترل و مدیریت صحیح فضای مجازی می بایست در مدارس صورت بگیرد. گاه دیده می شود برخی همه تاکیدشان بر برخورد تند و خشن و قهری است ، در حالتی این برخورد نتیجه سوء و عکس دارد و بازسازی و ترمیم را فراهم نمی کند، برخوردهای قهری باید حالتی باشد که بازدارنده شود نه اینکه نوجوان را زخم خورده و جری تر کند و او را مترصد یک فرصتی برای ارائه رفتار ناهنجارش کند.

پس این قضیه حساس است و نباید با رفتار غلط ، دامن به بروز و ادامه این رفتارها زد، بلکه باید سعی کنیم با آموزش و آگاه سازی خانواده ها جلوی وقوع این رفتارها را بگیریم. منتها اگر هم اتفاق افتاد والدین، نظام آموزش و پرورش و رسانه باید کمک کنند تا نوجوان خود را پیدا کند و از سرگشتی جدا شود تا در نهایت حال عمومی جامعه را خوب کنیم.
نام شما

آدرس ايميل شما
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود
  • نظرات پس از تأیید مدير حداكثر ظرف 24 ساعت آينده منتشر می‌شود

اختلالی که با تغییر فصل خود را نشان می‌دهد
پنج مهارت افراد موفق که در مدرسه یاد نمی‌گیریم
چرا بلاگرنماها مضر هستند؟/ خسارات مادی و معنوی بلاگرها به کاربران فضای مجازی چیست؟
خود شفقتی برای اختلال اضطراب اجتماعی
۱۷ روش یادگیری دوست داشتن خود و شاد بودن
چگونه احساس تنهایی نکنیم ؟
ششمین مرحله سوگواری چیست؟ آیا این مراحل را درست فهمیده‌ایم؟
خودکارآمدی؛ چرا باید خودمان را باور داشته باشیم؟
چرا هیچ‌وقت به اندازۀ کافی وقت نداریم؟
رفتار‌های ویرانگر والــدیــن!
نشانه‌هایی که می‌گویند شما با افراد سمی و سخت‌گیر در ارتباط هستید!
تفاوت بیماری و اختلال چیست؟!
بادها می وزند، عده ای در مقابل آن دیوار می سازند و تعدادی آسیاب به پا می کنند