سه شنبه ۱۶ آذر ۱۴۰۰ - 7 Dec 2021
تاریخ انتشار :
چهارشنبه ۵ آبان ۱۴۰۰ / ۱۱:۰۰
کد مطلب: 55645
۱

پرسشنامه‌ خودپنداره‌ تحصیلی دانش‌آموزان

پرسشنامه‌ خودپنداره‌ تحصیلی دانش‌آموزان
اشاره

خودپنداره دانش‌آموزان قسمت مهمی از سازگاری و انطباق آن‌ها در طول دوران کودکی و نوجوانی است. خودپنداره1 را می‌توان «مجموعه‌ای از ادراکاتی که هر فرد از خود دارد» تعریف کرد. ادراک هویت خود، نقش مهمی در عملکردهای روان‌شناختی هر فرد ایفا می‌کند (سیمونس2، کاپیو3، آدریانسنس4، البروک5، و واندنبوسچ6، 2012، به نقل از بهرامی و خوشبخت، 1394).

کلایر7 (1997) معتقد است رفتاری که کودکان از خود بروز می‌دهند، انعکاسی از خودپنداره آن‌هاست که تحت‌تأثیر ارتباطشان با دیگران و درک کودک از واکنش‌های آن‌ها قرار می‌گیرد (به نقل از جبرائیلی و ملکوتی، 1387). خودپنداره، از خود محترم شمردن و خود ارج‌گذاری متمایز است؛ هرچند از این سه، در خیلی موارد به جای همدیگر استفاده می‌شود.

خودپنداره شامل بخش گسترده‌ای از ابعاد شناختی، ادراکی، احساسی و رفتاری است (بیرن8، 1988 و 1996) و خود ارج‌گذاری به نگرش مثبت یا منفی فرد از کل خود اطلاق می‌شود (روزنبرگ9، سکولر10، اسکونباک11، و روزنبرگ12، 1995، به نقل از بهرامی و خوشبخت، 1394).

خودپنداره مثبت به فرد اعتمادبه‌نفس و احساس امنیت می‌بخشد؛ در حالی‌که خودپنداره منفی به میزان زیادی ناسازگاری و ناامنی ایجاد می‌کند (نوابی‌نژاد، 1375، به نقل از علایی کرهرودی، کیانی، ایزدی، و علوی مجد، 1389).

پاپیکا، خود پنداره را به عنوان یک ساختار پیچیده و اغلب شناختی از تعمیمات شخص به خود که شامل ویژگی‌ها، توانایی‌ها، دانش، ارزش‌ها، نگرش‌ها، نقش‌ها و دیگر موضوعاتی که افراد خود را تعریف کرده و پیوسته داده‌های خود را در ان یکپارچه می‌کنند، دانسته و بندورا آن را عملکرد می‌داند که بوسیله عوامل بیرونی به گونه غیرمستقیم و از راه فرآیندهای مربوط به خود تاثیر می‌پذیرد.

آقاجانی و همکاران نیز این داده‌ها را شامل نگرش‌ها، احساسات و دانش‌ها درباره توانایی، مهارت و قابلیت پذیرش اجتماعی می‌دانند. خودپنداره دارای سه سطح می‌باشد.

سطح اول، خودپنداره فردی است که به ضعف و توانایی‌های فردی اشاره دارد. سطح دوم، خودپنداره ارتباطی می‌باشد که خود را بر اساس نوع ارتباط با دیگران داوری می‌کنند و سطح سوم، خودپنداره جمعی است که به مقدار عضویت در گروه باز می‌گردد.

طبق الگوی شناختی اجتماعی پکران، از لحاظ نظری میان هیجان‌های مثبت و منفی و خودپنداره رابطه‌ای قابل تبیین است که بر اساس گفته هانسفورد و هاتی رابطه مثبتی بین خودپنداره عمومی و پیشرفت تحصیلی وجود دارد.


منداگلیو13 و پی ریت14 (1995) خودپنداره را در چهار حیطه تحصیلی، اجتماعی، ورزشی و ارزشی مورد بررسی قرار می‌دهند (به نقل از بهرامی و خوشبخت، 1394). خودپنداره تحصیلی به ادراک یا تصور دانش‌آموز از شایستگی خود در زمینه یادگیری آموزشگاهی اشاره دارد که بر پیشرفت تحصیلی اثر می‌گذارد و هم‌زمان، از آن متأثر می‌شود. به نظر می‌رسد خودپنداره و عملکرد تحصیلی رابطه‌ای دوسویه دارند (سیف، 1395).


پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی دانش‌آموزان
پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی15 را اولین بار یی ـ یسن چن16 در سال 2004 پس از اجرا روی 1612 دانش‌آموز تایوانی دوره دبستان ساخت. تمرکز این پرسش‌نامه بر سنجش خودپنداره دانش‌آموزان دوره‌ ابتدایی و راهنمایی است. این ابزار شامل 15 پرسش است و تصویر ذهنی فرد از خودش را می‌سنجد و بر این اساس، خودپنداره را در سه سطح عمومی، آموزشگاهی و غیرآموزشگاهی مورد سنجش قرار می‌دهد. این ابزار هم نمره کلی و هم نمره خرده‌مقیاس‌ها را جداگانه محاسبه می‌کند (به نقل از افشاری‌زاده، کارشکی، و ناصریان، 1392).

در پژوهش فوق برای بررسی روایی سازه17 از تحلیل عاملی تأییدی18 استفاده شده است که برآورد شاخص‌های برازندگی19 نشان‌دهنده روایی قابل قبول برای سنجش سازه خودپنداره و خرده‌مقیاس‌های آن توسط پرسش‌نامه حاضر است (تامسون20، و چن، 2004).

هنجاریابی در ایران
افشاری‌زاده، کارشکی، و ناصریان (1392) ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی را در بین دانش‌آموزان کلاس‌های چهارم تا ششم ابتدایی شهر تهران بررسی کرده‌اند. نمونه این پژوهش 252 نفر از دانش‌آموزان جامعه آماری بودند که به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند.

در این پژوهش، برای بررسی روایی سازه از تحلیل عاملی اکتشافی21 استفاده شده است که نتایج همسو با پژوهش انجام شده در جامعه مبدأ استخراج سه عامل، منطبق بر سه نوع خودپنداره عمومی، آموزشگاهی و غیرآموزشگاهی، را نشان می‌دهد، که این سه عامل بر روی هم حدود 43 درصد کل واریانس بین متغیرها را تبیین می‌کند.

البته لازم است گفته شود که در تحلیل عاملی پرسش‌نامه یکی از گویه‌ها (شماره 5) به دلیل بار عاملی ضعیف با دیگر گویه‌ها حذف شده است. همچنین، معنادار بودن مؤلفه‌های پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی و پرسش‌نامه عزت نفس روزنبرگ22 معرف روایی ملاکی پرسش‌نامه پژوهش می‌باشد.

برای برآورد همسانی درونی23 نیز از ضریب آلفای کرونباخ24 استفاده شده که این شاخص برای نمره کل خودپنداره تحصیلی 78/0 و برای خرده‌مقیاس‌های آموزشگاهی، عمومی و غیرآموزشگاهی به ترتیب 72/0، 48/0، 47/0 گزارش شده است. (ضرایب نسبتاً پایین در دو خرده‌مقیاس عمومی (شامل دو گویه) و غیرآموزشگاهی (شامل چهار گویه) می‌تواند به دلیل کم بودن تعداد سؤالات در این دو خرده‌مقیاس باشد. ضریب همسانی درونی برآورد شده برای پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی نیز نشان‌دهنده اعتبار قابل قبول برای ابزار پژوهش است).

نمونه‌هایی از پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی در جدول صفحه بعد آمده است.

 

پی‌نوشت‌ها

1. Self-Concept
2. Simons, J.
  3. Capio, C.M.
4. Adriaenssens, P.
5. Elbroek, H.D.
  6. Vandenbussche, I.
7. Claire, G.W.
8. Byrne, B.M.
9. Rosenberg, M.
10. Schooler, C.
11. Schoenbach, C.
12. Rosenberg, F.
13. Mandaglio, S.
14. Pyryt, M.C.
15. School Self-Concept Inventory
16. Chen, Yi-Hsin
17. construct validity
18. confirmatory factor analysis (CFA)
19. goodness-of-fit
20. Thompson, M.S.
21. exploratory factor analysis (EFA)
22. Rosenberg Self-esteem Scale
23. internal consistency
24. Cronbach's Coefficient Alpha

منابع
1. افشاری‌زاده، سیداحسان؛ کارشکی، حسین؛ و ناصریان، حمید (1392). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی پرسش‌نامه خودپنداره تحصیلی دانش‌آموزان دبستانی شهر تهران. فصلنامه روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی. سال سوم (شماره 1، پیاپی 11): 66 ـ 53.

2. بهرامی، محمود و خوشبخت، فریبا (1394). نقش الگوهای ارتباطی خانواده در خودپنداره دانش‌آموزان مقطع راهنمایی شهر شیراز. فصلنامه خانواده پژوهش. سال یازدهم (شماره 2، پیاپی 42): 256 ـ 237.

3. جبرائیلی، مهناز؛ و ملکوتی، جمیله (1387). بررسی خودپنداره در دانش‌آموزان مبتلا به صرع و آسم در مدارس شهرستان تبریز. مجله پرستاری و مامایی تبریز. سال سوم (شماره 1، پیاپی 9): 37 ـ 31.

4. سیف، علی‌اکبر (1395). روان‌شناسی پرورشی نوین: روان‌شناسی یادگیری و آموزش. تهران: نشر دوران.

5. علایی کرهرودی، فاطمه؛ کیانی، میترا؛ ایزدی، احمد؛ و علوی مجد، حمید (1389). مقایسه خودپنداره نوجوانان عادی و بزهکار پسر سنین 12 تا 14 سال شهر تهران. فصلنامه پیشرفت در پرستاری و مامایی. سال بیستم (شماره 2، پیاپی 69): 15 ـ 10.

6. Chen, Y.H., & Thompson, M.S. (2004). Confirmatory Factor Analysis of a School Self-Concept Inventory. Online Submission, Paper presented at the Annual Meeting of the Arizona Educational Research Organization (AERO) (Tempe, AZ).


 
آدیس کراسکیان
منبع: رشد آموزشی مشاور مدرسه
نام شما

آدرس ايميل شما
  • نظراتی که غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نمی‌شود
  • نظرات پس از تأیید مدير حداكثر ظرف 24 ساعت آينده منتشر می‌شود

آیا اگر در مورد هدفت حرف بزنی به آن نخواهی رسید؟
خود تخریبی یا (impostor syndrome) چیست ؟
۵ گامِ علمی که هر عادتی را در شما نهادینه می‌کند
تاثیرات کتاب‌ در دوران کودکی بر مغز در پیری
چرا شادبودن برای برخی افراد سخت‌تر است؟
چگونه با احساس بی‌ارزشی مبارزه کنیم؟
نقش مشاور در روند تحصیلی دانش آموزان چیست؟
مشاوره پیش از ازدواج در تشخیص «ازدواج پرخطر» تا چه حد موثر است؟
علل تپش قلب، تشخیص آن
13 رفتاری که نشان می دهد مردی از شما متنفر است
راه‌های کنترل خشم در کودکان/ دستت را به من بده؛ حرفت را به من بگو!
تکنیک‌های مختلف درس خواندن و زمان استفاده از آن‌ها
خدايا،ميشه چند لحظه وقتتو بگيرم! اين دفعه چيزي ازت نمي خوام! فقط مي خوام  خيلي ساده بگم: ممنون براي همه چيز...