آموزش فلسفه به کودکان (فبک)

انسان تنها موجودی در جهان است که به خاطر برخورداری از اندیشه و تعقل، مجال آموزش و یادگیری برایش فراهم شده. این آموزش و یادگیری خود عرصه ای برای اعتلای تفکر انسان را محقق کرده و تفکر نیز به نوبه خود باعث گشوده شدن درهای فلسفه برای انسان شده است. در واقع انسان قرن هاست که فلسفه و تفکر را وارد زندگی خود کرده و امروزه دغدغه همگانی کردن و آموزش آن به کودکان را دارد.
آموزش فلسفه به کودکان (فبک) نهضتی است که به دنبال پرورش تفکر انتقادی و خلاقیت در کودکان است. این برنامه با استفاده از روش های تعاملی و جذاب، کودکان را به پرسشگری، بحث و گفت وگو و تفکرعمیق درباره مسائل مختلف ترغیب می کند. فلسفه برای کودکان، فراتر از آموزش مفاهیم فلسفی خشک ورسمی است وقصد داردیک جامعه یادگیرنده وپویا ایجاد کند که در آن کودکان بتوانند آزادانه افکار خود را بیان کنند و بدون تعصب به گفته های دیگران گوش بسپارند. یادگیری فلسفه برای کودکان هم باعث تحول زندگی کودکان و فراهم آوردن فرصت های مادی و معنوی برای آنها می شود و هم سطح فرهنگی جامعه را بالا می برد.
  معنای لغوی فلسفه خرددوستی است و دوستدار فلسفه بودن، جست وجوی خردمندانه حقیقت و پاسخ به پرسش وجودی است. کودکان از ذهنی کنجکاو بهره مند هستند که باعث می شود همه جا و در همه حال در پی پرسیدن سوالات شان باشند.

در واقع «چرا» پرسیدن آنها، نشانی است از روحیه جست وجوگر شان. کودکان مقایسه و قضاوت می کنند و از جمع آوری اطلاعات لذت می برند.
به همین دلیل، می توان ادعا کرد که کودکان فیلسوفانی ذاتی هستند. خانواده و محیط تربیتی نقش مهمی در شکل گیری تفکر انتقادی و فلسفی کودک بازی می کنند و در صورت عدم موفقیت در پاسخگویی به سوالات آنها، روحیه پرسشگری کودکان در سال های ابتدایی کودکی از بین می رود. در صورت رخ دادن چنین واقعه ای کودکان فرا می گیرند که یافته های آنها نادرست هستند و صرفا گفته های بزرگسالان از درستی برخوردار است.

در عین حال اگر روحیه انتقادی کودکان تقویت شود، آنها قادر خواهند بود با مفاهیم و پرسش های فلسفی آشنا شوند و یاد بگیرند که همه پرسش ها پاسخ قاطع و صریح ندارند یا پاسخ های متعددی دارند. بدین شکل آنها می آموزند که درباره هر موضوعی فکر کنند، در بحث های فلسفی و انتقادی مشارکت داشته باشند، مهارت های خود را پرورش دهند، با همکاری دیگران به دنبال ایده های جدید باشند و مسائل را حل کنند.

از سوی دیگر، بی اعتنایی نسبت به باورهای قرار دادی، اعتماد به نفس در بیان تفکرات و اندیشه ها، بازیگوشی، برخورداری از انرژی فراوان و شوخ طبعی از هوش سرشار کودکان حکایت دارد. از این رو بدیهی است که اگر در کودکان علاقه و اشتیاقی عمیق در ارتباط با موضوعی وجود داشته باشد و امکانات لازم برای رسیدن به آن به وجود آید، آنها از سال های نخستین کودکی تبدیل به منتقدانی بی قید و شرط خواهند شد. فبک شیوه هایی همچون ادبیات، فیلم و انیمیشن را به خدمت می گیرد.
  شعر یکی دیگر از شاخه های ادبیات است که به واسطه برخورداری از شکل ظاهری موزون و وسعت واژگان، باعث لذت بردن کودکان از ادبیات است. به عقیده یکی از نویسندگان کتاب کودک «شعر خواندن را می توان با گردش علمی مقایسه کرد که انسان به وسیله آن می تواند به شیوه ای نو به ظرافت های جهان، قاصدک ها و کرم های خاکی بنگرد. شعر از چنان قدرتی برخوردار است که می تواند زیبایی های بی شمار زندگی را آشکار کند، آنها را بستاید و حتی از آنها پاسداری کند.»
  ادبیات یکی از ابزارهای مهم آموزشی و تربیتی است و نقش بسزایی در شکل گیری ذهن و تفکر کودکان دارد و قادر است در قالب سرگرمی، مفاهیم عمیق و پیچیده زندگی را به کودکان آموزش دهد و تفکر فلسفی در کودکان را بیدار سازد. ادبیات و داستان خوانی عملی فلسفی است و تفکر و تامل در درک داستان و تاویل آن کوششی برای درک جهان محسوب می شود.

ادبیات داستانی علاوه بر آن که مهارت های فکری کودکان را ارتقا می دهد، قادر است توانایی خواندن و نوشتن آنها را بالا ببرد. کودکان با خواندن داستان ها قادر هستند خود را به جای قهرمانان بگذارند و با آنها همذات پنداری کنند، پرسش های مطرح شده را پاسخ گویند، در چالش ها شرکت کنند و پاسخ های خود را با پاسخ های احتمالی در داستان مقایسه کنند. آنها با تحسین یا سرزنش شخصیت های داستان، تفکر فلسفی خود را نقد یا تایید می کنند و مضامین فلسفی نهفته در داستان را می یابند.
  داستان های کودکان به شیوه های گوناگونی بیان شده اند و گاه مسائل زندگی را به مدد شیوه های ساده و طنز بیان کرده و فلسفه را سهل و آسان می کنند.این داستان ها خلاقیت و تخیل در کودکان را پرورش می دهند و ابزاری برای یادگیری کودکان به شمار می روند.

داستان های علمی، تاریخی و جغرافیایی، می توانند کودکان را به دنیای دانش و اکتشافات جدید ببرند. علاوه بر این داستان های رمزی و قصه های پریان نیز قابلیت بالا بردن کنجکاوی ذاتی کودکان را دارند. داستان های رمزی ادبیات غنی ایران همچون «رساله الطیر» و «سلامان و ابسال» بوعلی سینا و رساله های رمزی سهروردی مشحون از چنین اندیشه هایی هستند.
  فیلم و انیمیشن از دیگر وسایلی هستند که در خدمت فلسفه هستند. بسیاری از انیمیشن ها، به ویژه آنهایی که برای کودکان بزرگ تر ساخته می شوند، پرسش های اساسی و فلسفی مطرح کرده، کودکان را وادار می کنند درباره چیستی زندگی و معنای خوشبختی تفکر کنند.
این رسانه نه تنها برای سرگرمی بلکه به عنوان ابزاری آموزشی و تربیتی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. دنیای انیمیشن، فضایی امن و خیالی برای کودکان فراهم می کند تا بتوانند بدون ترس از قضاوت، به پرسش های خود پاسخ دهند و اندیشه های جدید را کشف کنند.
انیمیشن ها از این قدرت برخوردار هستند که دیدگاه های مختلفی را درباره یک موضوع خاص ارائه دهند و به کودکان کمک کنند تا به جای پذیرش یک پاسخ ساده، به دنبال درک پیچیدگی های جهان باشند. بسیاری از انیمیشن ها، شامل داستان هایی هستند که شخصیت های آن با چالش های مختلفی روبه رو می شوند.
کودکان با تماشای این داستان ها می توانند مهارت های حل مساله و تصمیم گیری خود را تقویت کنند. از طرفی انیمیشن ها دنیای بیکرانی از تخیل را به روی کودکان می گشایند و به آنها کمک می کنند تا دنیای خود را به روشی جدید و خلاقانه تصور کنند. روی هم رفته انیمیشن ها بخشی از محبوب ترین شکل سرگرمی برای کودکان محسوب می شوند و نقش مهمی در شکل گیری ذهن و تفکر آنها ایفا می کنند.
یکی از جنبه های مهم انیمیشن، توانایی آن در تحریک تفکر فلسفی در کودکان است. زیرا آنها اغلب داستان هایی را روایت می کنند که کودکان را به فکر کردن و پرسیدن سوالات عمیق تر درباره جهان و زندگی وادار می کند.
تفکر انتقادی و درک و همدلی با دیگران یکی دیگر از رسالت های انیمیشن هاست. کودکان با مشاهده داستان ها و شخصیت های مختلف، یاد می گیرند که مسائل را از زوایای مختلف ببینند و تحلیل کنند. این مهارت ها برای تفکر فلسفی بسیار مهم هستند.