اخلاق حرفه‌ای و روانشناسی زرد

خدمات روانشناسی بر پایه اعتماد، دانش عمیق و رعایت اخلاق حرفه‌ای شکل می‌گیرد. زمانی که این اصول زیر پا گذاشته شود، نه تنها مشکلات روانی مراجع بهبود نمی‌یابد بلکه ممکن است تشدید شود.

در دنیای امروز که نیاز به خدمات روانشناسی روز به روز افزایش می‌یابد، اصطلاح «زرد بودن روانشناسی» به موضوعی مهم و قابل توجه تبدیل شده است. زرد بودن روانشناسی به معنای ارائه خدمات روانشناسی غیرحرفه‌ای، سطحی، بدون رعایت اصول علمی و اخلاقی است که در نهایت می‌تواند به آنها آسیب هم برساند.
این اصطلاح برگرفته از مفهوم «رسانه زرد» است که به تولید محتوا یا اخبار سطحی و غیرعلمی اشاره دارد و در حوزه روانشناسی، به متخصصانی گفته می‌شود که بدون تخصص و دانش کافی، صرفاً به دنبال جذب مشتری یا شهرت هستند. روانشناسان زرد معمولاً با روش‌های غیرعلمی، تبلیغات اغراق‌آمیز و بدون توجه به مراجع واقعی افراد را به سمت خود جذب می‌کنند.
خدمات روانشناسی بر پایه اعتماد، دانش عمیق و رعایت اخلاق حرفه‌ای شکل می‌گیرد. زمانی که این اصول زیر پا گذاشته شود، نه تنها مشکلات روانی مراجع بهبود نمی‌یابد بلکه ممکن است تشدید شود. روانشناسان زرد به دلیل عدم تسلط بر روش‌های درمانی علمی و عدم تشخیص درست مشکلات، ممکن است تشخیص‌های اشتباه بدهند، داروها یا روش‌های نامناسب تجویز کنند و حتی اطلاعات نادرستی درباره مسائل روانی منتشر کنند.
این امر باعث می‌شود مراجع احساس ناامیدی، سردرگمی و بی‌اعتمادی نسبت به علم روانشناسی پیدا کند و در برخی موارد، آسیب‌های روانی و جسمی بیشتری را تجربه کند. بنابراین زرد بودن روانشناسی یک تهدید جدی برای سلامت روان جامعه است.

برای شناسایی روانشناس زرد، باید به برخی رفتارها و ویژگی‌های او توجه کرد. اولین و مهم‌ترین نشانه، تبلیغات اغراق‌آمیز و وعده‌های غیرواقعی است. روانشناسان زرد معمولاً با شعارهایی مثل «در یک جلسه تمام مشکلات شما حل می‌شود» یا «بدون دارو و درمان طولانی‌مدت، شما را به طور کامل درمان می‌کنم» به جذب مراجع می‌پردازند.

این ادعاها در روانشناسی علمی پایه و اساس ندارد، زیرا فرآیند درمان روانی معمولاً زمان‌بر و پیچیده است و نیاز به همکاری مراجع و متخصص دارد. دومین نشانه، استفاده از روش‌های غیرعلمی یا مد روز است که پشتوانه علمی کافی ندارند، مانند تکنیک‌های شبه‌علمی، درمان‌های سریع و عجیب، یا روش‌هایی که به صورت معجزه‌آسا عمل می‌کنند.

نشانه دیگری که به وضوح روانشناس زرد را معرفی می‌کند، فقدان مدارک و تخصص علمی معتبر است.
بسیاری از این افراد بدون داشتن مدرک معتبر در روانشناسی یا مشاوره فعالیت می‌کنند یا مدرک‌های غیررسمی و نامعتبر دارند. آنها ممکن است از عنوان‌های جعلی یا گمراه‌کننده استفاده کنند تا مراجع را فریب دهند.
روانشناسان زرد به اخلاق حرفه‌ای پایبند نیستند؛ مثلاً اطلاعات مراجع را محرمانه نگه نمی‌دارند، به حریم خصوصی احترام نمی‌گذارند یا حتی از مشکلات مراجع برای تبلیغات استفاده می‌کنند. این رفتارها کاملاً مغایر با اصول حرفه‌ای روانشناسی است.

مراجعینی که به روانشناسان زرد مراجعه می‌کنند، معمولاً پس از مدتی دچار ناامیدی، سردرگمی و افزایش مشکلات روانی می‌شوند. درمان‌های نادرست و ناپایدار می‌تواند باعث شود مشکلات روانی فرد پیچیده‌تر و درمان‌ناپذیرتر به نظر برسد. همچنین، هزینه‌های مالی و زمانی که مراجع برای جلسات و درمان‌های بی‌نتیجه صرف می‌کند، افزایش می‌یابد و اعتماد فرد به روانشناسی علمی کاهش می‌یابد. در برخی موارد، روانشناسان زرد ممکن است به دلیل نداشتن دانش کافی، به مراجع آسیب‌های روانی و حتی جسمی وارد کنند. این امر علاوه بر مراجع، اعتبار کل جامعه روانشناسی را نیز تحت تاثیر منفی قرار می‌دهد.

 چگونه از روانشناس زرد دوری کنیم؟

برای جلوگیری از آسیب‌های روانشناس زرد، مهم است که مراجعین با آگاهی و دقت اقدام به انتخاب روانشناس کنند. اولین قدم، بررسی مدارک تحصیلی و مجوزهای قانونی متخصص است. همچنین، توصیه می‌شود نظرات دیگر مراجعین و سوابق حرفه‌ای روانشناس را مطالعه کنند و از مراجعه به افراد بدون تخصص و تجربه کافی پرهیز کنند. از تبلیغات اغراق‌آمیز و وعده‌های غیرواقعی دوری کنند و به دنبال درمان‌های علمی و مبتنی بر شواهد باشند. در صورت مشاهده رفتارهای غیرحرفه‌ای یا غیر اخلاقی، باید سریعاً از ادامه درمان خودداری کرده و موضوع را به مراجع نظارتی اعلام کنند.

روانشناسی علمی و حرفه‌ای نقش بسیار مهمی در بهبود سلامت روان جامعه دارد و می‌تواند زندگی افراد را به طرز چشمگیری تغییر دهد. اما ورود روانشناسان زرد و ارائه خدمات غیرعلمی، می‌تواند این مسیر را به خطر بیندازد و اعتماد عمومی را خدشه‌دار کند. شناخت علائم و نشانه‌های روانشناس زرد، آگاهی‌بخشی به مراجعین و رعایت اصول اخلاقی توسط متخصصان روانشناسی، از راهکارهای اساسی برای مقابله با این پدیده است.
مهسا رضا.ی پور در پایان آورده است انتخاب روانشناس باید با دقت، آگاهی و اعتماد به علم و تخصص صورت گیرد تا خدمات روانشناسی به بهترین شکل ممکن به افراد نیازمند ارائه شود و سلامت روان جامعه حفظ گردد.