تاثیر مصرف سیگار بر پیامدهای «بیماری بهجت»

بیماری "بهجت" یکی از بیماری‌های التهابی مزمن و چندسیستمی است که می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را درگیر کند. این بیماری با علائمی مانند آفت‌های دهانی و تناسلی عودکننده، ضایعات پوستی و درگیری چشم شناخته می‌شود و در مواردی می‌تواند مفاصل، دستگاه گوارش، سیستم عصبی مرکزی و حتی سیستم قلبی‌ ‌عروقی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. بهجت بیشتر در کشورهایی دیده می‌شود که در امتداد جاده تاریخی ابریشم قرار دارند و معمولاً در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی آغاز می‌شود. شدت و تنوع علائم باعث می‌شود که این بیماری برای بیماران، علاوه بر درد و ناراحتی جسمی، مشکلات جدی در زندگی روزمره و شغلی ایجاد کند.

با وجود سال‌ها پژوهش، علت دقیق بروز بیماری بهجت هنوز به‌طور کامل مشخص نشده است. شواهد نشان می‌دهند که این بیماری نتیجه تعامل عوامل ژنتیکی و محیطی است و یک پاسخ ایمنی غیرطبیعی در بدن ایجاد می‌شود. در میان عوامل محیطی، استعمال سیگار توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. سیگار می‌تواند هم سیستم ایمنی ذاتی و هم سیستم ایمنی اکتسابی را تحت تأثیر قرار دهد و با تشدید التهاب یا تضعیف دفاع طبیعی بدن، نقش دوگانه‌ای ایفا کند. از سوی دیگر، مطالعات مختلف نشان داده‌اند که سیگار در برخی بیماری‌های روماتیسمی باعث تشدید عوارض و کاهش پاسخ به درمان می‌شود، در حالی که در برخی علائم خاص، اثرات متفاوت یا حتی متناقض گزارش شده است. همین تناقض‌ها ضرورت انجام پژوهش‌های دقیق‌تر را نشان می‌دهد.

در این خصوص، آیدا مالک مهدوی از مرکز تحقیقات بیماری‌های بافت همبند دانشگاه علوم پزشکی تبریز به همراه یکی از همکاران دانشگاهی خود، پژوهشی را با تمرکز بر بررسی اثر استعمال سیگار بر پیامدهای بیماری بهجت انجام داده‌اند. این پژوهش که به‌صورت آینده‌نگر طراحی شده، تلاش کرده است روند تغییرات بیماری، پاسخ به درمان و میزان آسیب ارگان‌ها را در مردان مبتلا بررسی کند.

در این مطالعه، ۱۱۰ مرد بالای ۱۸ سال مبتلا به بیماری بهجت انتخاب شدند و به‌طور مساوی در دو گروه سیگاری و غیرسیگاری قرار گرفتند. بیماران به مدت سه سال تحت پیگیری قرار داشتند. اطلاعات مربوط به مصرف سیگار از طریق پرسشنامه جمع‌آوری شد و وضعیت بیماری، میزان فعالیت آن، پاسخ به درمان و آسیب ارگان‌ها توسط پزشک متخصص روماتولوژی ارزیابی گردید. برای سنجش شدت بیماری و آسیب‌های ایجادشده، از شاخص‌ها و فرم‌های استاندارد ویژه بیماری بهجت استفاده شد. همچنین بهبودی بیماران، چه در حالت پایدار و چه بدون نیاز به مصرف دارو، به‌دقت بررسی شد.

یافته‌های پژوهش نشان دادند که شایع‌ترین تظاهرات بیماری در بیماران شامل آفت‌های دهانی، درگیری چشمی، آفت تناسلی و ضایعات پوستی بوده است. در طول دوره پیگیری، در گروه سیگاری کاهش فعالیت بیماری مشاهده شد، اما هم‌زمان میزان آسیب چشمی افزایش یافت. با این حال، تفاوت‌های مشاهده‌شده بین دو گروه از نظر آماری معنی‌دار نبود و نمی‌توان با قطعیت گفت که سیگار در کوتاه‌مدت باعث تغییر اساسی در فعالیت کلی بیماری می‌شود.

در بخش نتیجه‌گیری نیز مشخص شد که وضعیت بهبودی، چه بهبودی پایدار و چه بهبودی بدون مصرف دارو، در هر دو گروه سیگاری و غیرسیگاری افزایش یافته است و تفاوت قابل توجهی میان آن‌ها وجود نداشت. با این حال، یک نکته مهم جلب توجه کرد: بین میزان مصرف سیگار و افزایش شاخص آسیب کلی بیماری بهجت، ارتباط مثبت و قابل توجهی دیده شد؛ به این معنا که هرچه میزان مصرف سیگار بیشتر بوده، احتمال آسیب‌های تجمعی نیز افزایش یافته است.

اطلاعات تکمیلی پژوهش اهمیت این یافته را برجسته‌تر می‌کند. نتایج نشان دادند که هر واحد افزایش در مصرف سیگار به‌صورت «بسته‌-‌سال» می‌تواند با افزایش قابل توجهی در شاخص آسیب کلی بیماری همراه باشد. این موضوع نشان می‌دهد که سیگار می‌تواند در بلندمدت به‌عنوان یک عامل خطر برای ایجاد آسیب‌های جدی‌تر، به‌ویژه در ناحیه چشم، عمل کند. آسیب‌های چشمی در بیماری بهجت می‌توانند منجر به کاهش شدید بینایی یا حتی نابینایی شوند و از این نظر اهمیت پیشگیری دوچندان است.

پژوهشگران همچنین توضیح می‌دهند که سیگار با ایجاد التهاب، استرس اکسیداتیو و اختلال در عملکرد عروق، می‌تواند زمینه‌ساز تشدید درگیری‌های عروقی و چشمی شود. فعال شدن پلاکت‌ها، افزایش غلظت خون و آزاد شدن مواد التهابی از دیگر اثرات سیگار است که ممکن است روند آسیب را تسریع کند.

قابل ذکر است این نتایج علمی‌پژوهشی در «نشریه دانشگاه علوم پزشکی البرز» منتشر شده‌اند و این تحقیق، به‌عنوان نخستین مطالعه آینده‌نگر در کشور در این حوزه، می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های بعدی و تصمیم‌گیری‌های پیشگیرانه در مراقبت از بیماران مبتلا به بهجت باشد.