چگونه به «لَنگی فکری» دچار شدیم؟
به گزارش میگنا منوچهر سیفسادات در گفتوگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در یاسوج، با اشاره به موانع اصلی پویایی نشر بیان کرد: حاشیهرفتن نخبگان، فشارهای معیشتی و غلبه محتوای سطحی، کتاب و تفکر عمیق را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
نویسنده «کالبدشکافی قانون اساسی» و «تاریخ سیاسی غزنویان»، نخستین چالش جدی نشر را خودسانسوری دانست و این پدیده را به شمشیر داموکلس تشبیه کرد و گفت: خودسانسوری، مانند سوپاپ خفهکننده عقل است.
اغلب مؤلفان برای اینکه جان کلام آنها از بین نرود، پیش از آنکه قلم به کاغذ ببرند، دست به جراحی اندیشه خود میزنند که نتیجه این فرآیند، تولید آثاری است که یا دچار استعارهزدگی مفرط شدهاند و یا اعتماد مخاطب را از دست خواهند داد.
او بیان کرد: معتقدم بیاعتمادی مخاطب به آثار رسمی، یکی از عوامل اصلی رکود بازار کتاب است. مخاطب حس میکند کتاب پیش از آنکه به دست او برسد، از فیلترهایی عبور کرده که حقیقت را تعدیل کردهاند. اینجاست که نویسنده یا منزوی میشود و یا برای چاپ اثرش راهی پایتخت میشود.
فقر معیشتی کتاب را به کالای لوکس تبدیل کرده است
سیفسادات با ارائه تحلیل آسیبشناسانه رفتار جامعه در قبال کتاب، افزود: کتاب در حال حذف از سبد خرید خانوادههای ایرانی است و جای خود را به نیازهای اولیه داده است. کتاب امروز به یک کالای لوکس بدل شده است. وقتی فقر معیشتی بر جامعه سایه بیندازد، مطالعه اولین چیزی است که ذبح میشود. اما فاجعه بزرگتر، اعتیاد به فضای مجازی است.
نویسنده «کالبدشکافی قانون اساسی» و «تاریخ سیاسی غزنویان»، نخستین چالش جدی نشر را خودسانسوری دانست و این پدیده را به شمشیر داموکلس تشبیه کرد و گفت: خودسانسوری، مانند سوپاپ خفهکننده عقل است.
اغلب مؤلفان برای اینکه جان کلام آنها از بین نرود، پیش از آنکه قلم به کاغذ ببرند، دست به جراحی اندیشه خود میزنند که نتیجه این فرآیند، تولید آثاری است که یا دچار استعارهزدگی مفرط شدهاند و یا اعتماد مخاطب را از دست خواهند داد.
او بیان کرد: معتقدم بیاعتمادی مخاطب به آثار رسمی، یکی از عوامل اصلی رکود بازار کتاب است. مخاطب حس میکند کتاب پیش از آنکه به دست او برسد، از فیلترهایی عبور کرده که حقیقت را تعدیل کردهاند. اینجاست که نویسنده یا منزوی میشود و یا برای چاپ اثرش راهی پایتخت میشود.
فقر معیشتی کتاب را به کالای لوکس تبدیل کرده است
سیفسادات با ارائه تحلیل آسیبشناسانه رفتار جامعه در قبال کتاب، افزود: کتاب در حال حذف از سبد خرید خانوادههای ایرانی است و جای خود را به نیازهای اولیه داده است. کتاب امروز به یک کالای لوکس بدل شده است. وقتی فقر معیشتی بر جامعه سایه بیندازد، مطالعه اولین چیزی است که ذبح میشود. اما فاجعه بزرگتر، اعتیاد به فضای مجازی است.
وی ادامه داد: محتواهای زرد و کوتاه، قدرت تمرکز را از مخاطب گرفتهاند. ما با جامعهای مواجهیم که دچار «لنگی فکر» شده است؛ یعنی اطلاعات زیادی دارد اما توان تحلیل و تأمل عمیق را از دست داده است.
سیفسادات همچنین از هوش مصنوعی به عنوان تیغی دو لبه یاد کرد و گفت: هوش مصنوعی اگر با سواد فکری همراه نباشد، تنها به تولید سواد کاذب منجر میشود. این فناوری میتواند پاسخهای آماده بدهد، اما نمیتواند تفکر مستقل را که جوهره کتابخوانی است، بازسازی کند.
لزوم بازگشت به میراث کهن
وی، راه خروج از این بحران را بازگشت به میراث ادبیات کهن دانست و افزود: آثار بزرگانی چون فردوسی، سعدی و ابوالفضل بیهقی، تنها متون ادبی نیستند، بلکه سرشار از حکمتهای حقوقی و مدنی هستند که میتوانند پلی میان انسان مدرن و اصالت ایرانی باشند.
سیفسادات، احیای کافهکتابها و حمایت واقعی و نه نمایشی از کتابفروشیهای محلی را از راههای احیا فرهنگ کتابخوانی و بهبود شرایط دانست و با تاکید بر ضرورت تسهیل مسیر نشر تاکید کرد: کاهش نظارتهای سلیقهای و اجازه دادن به تنوع فکری در بازار نشر، میتواند بازار کتاب و نشر را احیا کند.
این نویسنده حقوقدان تصریح کرد: اگر خرد اصیل به ساختار اداری و فضای نشر بازنگردد، جامعه در گرداب اطلاعات سطحی و مدیریتهای ناکارآمد غرق خواهد شد.
