اربعین؛ بستری برای ارتقای سلامت روان و تحکیم خانواده

ندا رفیعی، روان‌شناس و پژوهشگر، با بیان اینکه خانواده مهم‌ترین نهاد اجتماعی و بستر اصلی آرامش افراد است، گفت: در دنیای امروز، پیامد‌های جهانی‌شدن چالش‌های متعددی را برای خانواده‌ها ایجاد کرده و زمینه‌ساز افزایش اضطراب، افسردگی و تضعیف روابط خانوادگی شده است.

وی افزود: پیاده‌روی اربعین با تقویت ظرفیت‌های شناختی، معنوی و اجتماعی زائران، نقش مؤثری در افزایش تاب‌آوری فردی و اجتماعی و تحکیم بنیان خانواده ایفا می‌کند.

رفیعی با اشاره به آثار زیستی و روان‌شناختی این سفر معنوی اظهار داشت: تحمل دشواری‌های مسیر همراه با معنابخشی به تجربه زیسته، می‌تواند به کاهش استرس و اضطراب کمک کند. همچنین مشاهدات بالینی از بهبود کیفیت خواب، کاهش برخی نشانه‌های وسواس و ارتقای سلامت روان در میان زائران حکایت دارد.

وی اربعین را بستری برای کاهش احساس تنهایی و تقویت سرمایه اجتماعی دانست و افزود: این رویداد برای کودکان زمینه‌ساز امنیت عاطفی و برای نوجوانان فرصتی برای مسئولیت‌پذیری، هویت‌یابی و جامعه‌پذیری خارج از فضای مجازی فراهم می‌کند.

این پژوهشگر همچنین با تأکید بر ضرورت رعایت نظم، بهداشت فردی و احترام به حقوق دیگران در مسیر پیاده‌روی، خواستار ایجاد فضا‌های مناسب فرهنگی و امکانات ویژه کودکان در موکب‌ها برای کاهش فشار‌های روانی خانواده‌ها شد.

 

در ادامه این نشست، دکتر رجا یاسین عبدالله، استاد روان‌شناسی تربیتی عراق و مشاور مرکز روان‌شناسی عتبه حسینیه، اربعین را نقطه آغاز و تقویت چرخه ایثار در خانواده توصیف کرد و گفت: تربیت صحیح خانوادگی بر پایه ایثار، زمینه‌ساز شکل‌گیری رفتار‌های نوع‌دوستانه در جامعه است و پیاده‌روی اربعین می‌تواند این چرخه تربیتی را تقویت و نواقص آن را اصلاح کند.

وی با اشاره به الگو‌های ایثار در فرهنگ عاشورا افزود: شخصیت‌هایی همچون امام حسین (ع)، حضرت عباس (ع)، حبیب بن مظاهر و حر بن یزید ریاحی نمونه‌های کامل سلوک ایثارگرانه هستند که می‌توانند الگوی تربیتی خانواده‌ها قرار گیرند.


حجت‌الاسلام رضا مهکام، مؤسس مؤسسه یاوران سلامت روان، نیز اربعین را ظرفیتی ارزشمند برای پژوهش‌های علمی در حوزه سلامت روان دانست و گفت: از زمان تصمیم برای سفر تا رسیدن به مقصد، فرآیند امید در زائر شکل می‌گیرد و این موضوع می‌تواند زمینه مطالعات گسترده درباره امید، تاب‌آوری، سبک زندگی و سلامت روان باشد.

وی با اشاره به تجربه حضور روان‌شناسان در موکب‌ها و کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در کربلا اظهار کرد: سالانه خدمات تخصصی متعددی به زائرانی که با بحران‌های روانی، گم‌شدن، سرقت مدارک یا مشکلات حاد روان‌شناختی مواجه می‌شوند، ارائه می‌شود و در برخی موارد نیز مداخلات روان‌شناختی از بروز آسیب‌های جدی پیشگیری کرده است.

میلاد شماخته، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، نیز در ارائه پژوهش خود با عنوان «مدل فرایندی امید به زندگی بر اساس تحلیل پدیدارشناختی تجربه اربعین» گفت: امید در بستر اربعین یک ویژگی ثابت نیست، بلکه فرایندی پویا است که از پیوند معنوی با امام حسین (ع)، همبستگی اجتماعی، مشارکت فعال و تجربه‌های عاطفی مشترک شکل می‌گیرد و به بازسازی معنا و امید در زندگی افراد می‌انجامد.

زینب سلطان‌آبادی، پژوهشگر حوزه روان‌شناسی، نیز با ارائه مقاله‌ای درباره نقش اربعین در شکل‌گیری هویت نوجوانان گفت: نوجوانی دوره حساس هویت‌یابی است و حضور در اجتماع عظیم اربعین، از طریق تجربه مسئولیت‌پذیری، مشارکت اجتماعی و تعامل با گروه‌های متنوع، زمینه تقویت هویت دینی و اجتماعی نوجوانان را فراهم می‌کند.

در بخش دیگری از این نشست، یکی از استادان حوزه خانواده با اشاره به آثار مشترک این سفر برای زوجین، افزایش تاب‌آوری رابطه، تقویت صمیمیت ارزشی، ارتقای مهارت حل مسئله و همسویی اهداف زندگی را از مهم‌ترین دستاورد‌های پیاده‌روی اربعین برشمرد و تأکید کرد: اگر این سفر با مدیریت صحیح همراه باشد، می‌تواند به تقویت روابط خانوادگی و افزایش صمیمیت میان همسران منجر شود.

شرکت‌کنندگان در این نشست بر ضرورت گسترش پژوهش‌های علمی درباره آثار روان‌شناختی، تربیتی و اجتماعی پیاده‌روی اربعین تأکید کردند و این رویداد را فرصتی ارزشمند برای توسعه الگو‌های بومی ارتقای سلامت روان، انسجام اجتماعی و تحکیم خانواده در جوامع اسلامی دانستند.